ديروز نگران این بودم که
بمیرم
در حالی که ظهور نشده باشد؛
اما ...
امروز نگرانم كه بمانم
در حالی
که ظهور شده باشد !
چون امام زمان علیه السلام از ما خواهد پرسيد
که وقتی من نبودم شما چه کار کردید؟
چه چیزی بايد به ایشان بگویم ؟!!!!!
به گزارش خبرگزاری بینالمللی قرآن(ایکنا)، ۱۴ فروردینماه، شعبه قم ایکنا طی مصاحبهای با یکی از مسئولان قرآنی این استان از به حساب نیامدن قرآن به عنوان یکی از دروس اصلی در مدارس صحبت به میان میآورد. به نظر میرسید که این اظهارنظر که بازخوردهای متفاوتی را نیز به دنبال داشت، کم کم به فراموشی سپرده شده است، اما با فرا رسیدن هفته معلم یکی از کارشناسان قرآنی کشور، نقدی بر جوابیه وزارت آموزش و پرورش ارائه داده است تا بار دیگر این موضوع مهم مطرح شود.
علیرضا شعبانیفرد، کارشناس محترم مدیریت راهبردی امور قرآنی، یادداشتی را در اختیار ایکنا قرار داده که در ادامه میخوانید :
مقدمه
با گذشت چند روز از جوابیه معاونت پرورشی و فرهنگی وزارت آموزش و پرورش نسبت به مصاحبهای با عنوان « مشکل اصلی در نظام آموزشی/ قرآن جزو دروس اصلی مدارس به حساب نمیآید » که با هیچ واکنشی از سوی هیچ فرد حقیقی و حقوقی مواجه نشد و البته شاید از این باب بوده که همه وضع را از دست رفته میپندارند، با ابراز تأسف از خودبزرگبینی مسئولان آموزش و پرورش و برخی مسئولان دیگر که تاب بیان هیچ حقیقت تلخی را ندارند، ناچار شدم راقم این سطور باشم به درد، به مصداق شعر فردوسی طوسی از قول رستم فرخزاد که گفت: «یکی نامه سوی برادر به درد/ نبشت و سخنها همه ياد کرد».
اما موضوع از این قرار است که مدیر دفتر فعالیتهای قرآنی دانشگاه قم در مصاحبهای، ضمن تبیین شاخصه آموزش قرآن در واحدهای درسی دانشجویان این دانشگاه به عنوان وجه متمایز با دیگر دانشگاهها گفته بود: « هنوز این مسئله تفهیم نشده است که قرآن، فوق برنامه نیست و باید درس اصلی در میان دروس دیگر به حساب آید.» و بعد اشاره کرده بود به چالش اصلی کشور در آموزش و پرورش با این معنا که در آموزش و پرورش به عنوان یک درس جدی به درس قرآن نگاه نمیشود و نتیجهاش این است که حتی برخی از دانشجویان رشته ادبیات عرب و علوم قرآن نیز متأسفانه در قرائت اولیه قرآن مشکل دارند.
پیشینه
همه میدانند که موضوع کماهمیتی آموزش و پرورش به قرآن، دردی دیرینه است و به قول شاعر
از درد کهنهای که مداوا نمیشود یا میشود گلایه کنم یا نمیشود
بیان این درد از زبان طلایهدار تمسک به قرآن در کشور یعنی مقام معظم رهبری در سال ۱۳۸۵ به این صورت بوده است:
« قرآن در آموزش و پرورش حقیقتاً مهجور واقع شده است ».
معظمله در تبیین آن فرمودهاند:
« علت این است كه در دورانى طولانى، قرآن در آموزش و پرورش ما، بهخصوص در آن سنین یادگیرى مهجور بوده یا اصلاً وجود نداشته است. آن قدیم - زمان كودكى ما - یك چیزهاى مختصرى بود و بعد به تدریج همینطور كمرنگ شد و بالأخره حذف شد. بعد از پیروزى انقلاب، توقع این بود كه یك كارِ كارستانى انجام بگیرد. كارهایى هم شده است، لیكن جاى حضور قرآن در دورههاى گوناگون - چه دبستان، چه دبیرستان و چه راهنمایى - واقعاً خالى است. باید فكر بشود. نه به شكل تحمیلى، نه به شكل بیزاركننده و دوركننده. بلكه به شكل صحیح».
ممکن است بگویند این قضاوت مربوط به ۱۰ سال پیش بوده است و الآن وضعیت بهتر شده است. این ادعا نیاز به دلیل و برهان دارد آن هم با تأکید بر نتایج و فرآیندها، به تعبیر دیگر اگر میگوییم در حال حاضر در مقطع ابتدایی برای پایه اول هر هفته دو ساعت آموزش قرآن و برای پایه دوم تا ششم، سه ساعت آموزش در نظر گرفته شده است، در مقطع متوسطه برای دوره اول، دو ساعت و دوره دوم آموزش قرآن با درس دینی به صورت تلفیقی تدریس میشود،
آیا مطمئن هستیم که این اتفاق میافتد؟ یا اینکه اصلاً در برخی مدارس، کتاب قرآن، کامل درس داده نمیشود یا با بیتوجهی درس داده میشود یا معلمی، توانمند درس نمیدهد یا درس میدهد و میرود و بسیاری یاهای دیگر.
اگر میگوییم همزمان با این بودجهبندی در ارتباط با توانمندسازی معلمان قرآن نیز دورههای آموزش ضمن خدمت در کشور برگزار میشود، آیا این دورهها اثربخش و کارا است؟
از جمله اقدامات دیگر گفته شده فعالیتهایی است که به صورت فوق برنامه با عنوان مسابقات قرآن، حفظ موضوعی قرآن، احیای دارالقرآنها در سطح استانها و برگزاری کلاسهای عمومی و تخصصی قرآن، فعالیت مدارس قرآن کریم در سطح کشور در حال انجام است. یا این فعالیتها خوب انجام نمیشود یا کافی نیست و در نهایت به نتیجه مطلوب منجر نمیشود.
پدیده شوم سکوت سازمانی
در یکی از شبکههای اجتماعی با موضوع «مدیریت راهبردی» آمده بود هزینه انتقاد و پیشنهاد که بالا میرود، سازمان دچار سکوت و سپس خفگی سازمانی میشود. در حالی که ایدههای استراتژیک در فضای آزادی و احترام، جوانه میزنند.
این که از برخی سازمانها و نهادها به ویژه در حوزه قرآن، اصلاً نمیتوان انتقاد کرد، در حالی که همه ناکارآمدی آنها را میبینند درد بزرگی است. همانند آن داستان خیاطی که برای پادشاه لباسی دوخت که فقط حلال زادهها میتوانند آن را ببینند و کسی چیزی نگفت تا اینکه کودکی از میان مردم فریاد زد؛ این چرا برهنه است؟ و دیری نگذشت که جمعیت یکپارچه فریاد زد که پادشاه برهنه است.
لذا یکی از کارهایی که همه ما میتوانیم انجام دهیم این است که گاهی و نه همیشه خود را به کودکی بزنیم و کودکانه سوال کنیم و اگر چیزی را درک نمیکنیم، زیر سؤال ببریم. به زودی خواهیم دید که چند کودک دیگر نیز سر خواهند آورد. هیچ اشکالی ندارد که ما برخی چیزها را درک نمیکنیم. استراتژیستها جرأت دارند که بدیهیات را زیر سوال میبرند و اگر چیزی منطقی به نظر نمیرسد به راحتی قبول نمیکنند.
بسیاری اوقات مصداق آیه شریفه « وَ جَحَدُوا بِهَا وَ اسْتَيْقَنَتْهَا أَنفُسُهُمْ ظُلْمًا وَ عُلُوًّا » میشویم و از روی ستم یا غرور بدیهیات را انکار میکنیم. چرا کسی جرأت ندارد به آموزش و پرورش بگوید «بالای چشمت ابروست؟». چرا وقتی عملکرد وزارت ارشاد یا شورای توسعه فرهنگ قرآنی انتقاد میشود میگویند این اطلاعات چگونه بیرون درز کرده است؟ چرا نمیتوان گفت شبکه قرآن در شبکههای صدا و سیما یک شبکه مطرود و مهجور است؟
انتقاد ناظر به شناسایی مسائل و موانع
در کتاب «قدرت انتقاد سازنده» پروفسور «هندري وايزينگر» آمده است که «انتقاد سازنده، نقش مهمي در موفقيت فردي و سازماني داشته است». ميل به بهبود، پديدهاي ذاتي است، قسمتي از طبيعت ماست. لذا انتقادات بایستی بهبودگرا باشد. بنابراین در انتقاد سعی این باشد که به تعبیر قرآن ناصح امین باشیم. از این روست که معصومین(ع) همواره یاران خویش را به داشتن برخوردی منصفانه با دیگران تشویق فرمودهاند؛ « الْإِنْصَافُ یَرْفَعُ الْخِلَافَ وَ یُوجِبُ الِائْتِلَاف ».
لذا اگر مثلاً از وضع توانمندی و سواد قرآنی فارغالتحصیلان از نظام تعلیم و تربیت عمومی رسمی کشور انتقاد میشود باید ریشهها و علل آن تبیین شود. در این حوزه بپذیریم که خروجی ناقصی داریم آن وقت به دنبال ریشه باشیم. بنابر این دیگر انگشت اتهام مثلاً به سمت معاونت پرورشی نمیبریم؛ چرا که ابزارهای کافی در دست ندارد.
شناسایی مسائل و موانع
از آنجا که چالشهای مرتبط با آموزش عمومی قرآن از سالهای گذشته شناسایی شده بود، استراتژی و راه حلی به نام منشور توسعه فرهنگ قرآنی تصویب شد. بر اساس ماده اول مصوبه جلسه اول شورای توسعه فرهنگ قرآنی در سال ۸۸ «مسئولیت حوزه آموزش عمومی قرآن كشور بر عهده وزير آموزش و پرورش است» یعنی وزیر آموزش و پرورش بایستی پاسخگوی این وضعیت باشد؛ چرا که قرار بوده از طریق تشکیل یک کمیسیون این حوزه را مدیریت کند. از سوی دیگر قرار بوده طبقه ماده پنج همان مصوبه «در هر یک از وزارتخانهها، ساختار و ساز و کار مناسب برای انجام مسئولیتها، حداقل در سطح اداره کل، تحت نظارت وزیر پیشبینی میشود.» این اتفاق در دو وزارتخانه افتاده ولی متأسفانه در وزارت آموزش و پرورش ـ که جایگاهی بنیادی داشته است ـ بعد از گذشت هفت سال هنوز رقم نخورده و اداره امور دبیرخانه کمیسیون که نیاز به مطالعه، هماهنگی، نظارت و سیاستپژوهی در سطح دستگاهی و نیز فرادستگاهی دارد به عنوان یک کار حاشیهای از طریق یک یا دو نفر نیروی معاونت پرورشی و تربیتی دنبال شده است.
عدم تحول در آموزش و پرورش مشکل اصلی
بنابر این مشکل اصلی عدم تحول در آموزش و پرورش است که نیاز عزم ملی و اراده هماهنگ شخص وزیر آموزش و پرورش با مدیران ارشد آموزش و پرورش برای حل این مسئله دارد. مقام معظم رهبری در سالهای متمادی این مسئله را چه خوب تشخصیص دادند و بیان داشتند که «در دورهى انقلاب، خیلى كارها در آموزش و پرورش انجام گرفته است. اما نظام تحول پیدا نكرده و همان نظام قدیمى است! این عیوبى كه شما بهخصوص معلمان قدیمى، كاركُشته، مدیران آموزش و پرورش و پرورشیهاى آگاه و قدیمى معمولاً میشمرند، میگویند درسها حفظى است، قدرت ابتكار را در جوانها به وجود نمىآورد، تأمل نیست، كار متراكم و انبوه است و ...، اینها همه ناشى از همان نظام قدیمى است كه از آن وقت مانده است و همانطور كه قبلها عرض كردیم، كهنه، متراكم، غبار گرفته، متصلّب، در نظام ما باقى مانده است. البته بیشتر در مسائل روبنائى كارهاى زیادى شده است، كتابها با «بسماللَّه» شروع نمیشد، حالا با «بسماللَّه» شروع میشود. آیهاى قرآن نداشت، حالا دارد. كارهاى خوب انجام گرفته. نه، من حقاً و انصافاً منكر كارهاى خوب نیستم».
بنابراین اعتقاد این است که اگر ادارهکل یا مرکز مستقل تحت نظر وزیر آموزش و پرورش برای مدیریت راهبردی آموزش عمومی قرآن با حضور نیروی انسانی راهبردی، فارغ، فاضل و عاشق تشکیل شود و مشارکت بخشهای ستادی آن مانند شورای عالی آموزش و پرورش، سازمان پژوهش و برنامهریزی، معاونتهای ابتدایی، متوسطه و پرورشی در کنار ظرفیت مؤسسات و سازمانهای آموزش قرآن دولتی و مردمی دیگر حاصل شود شاید آن تحول مورد انتظار مقام معظم رهبری در حوزه قرآن آموزش و پرورش رقم بخورد. وگرنه بایستی در دهههای آینده نیز همچنان همین بگومگوها و انتقادها را شاهد باشیم و با توسعهنیافتگی توسعه فرهنگ قرآنی دست و پنجه نرم کنیم.
پایان کلام را این نشانه وحیانی قرار میدهیم که
« قُلْ إِنَّمَا أَعِظُكُم بِوَاحِدَةٍ أَن تَقُومُوا لِلَّهِ مَثْنَى وَ فُرَادَى ».
پیروان خط امام این گونه اند که جز حق نمی گویند
و در این راه واهمه ای ندارندِ.
امام خميني ره :
‹‹ واقعيت ها را بنويسيد،
هر چند به ضرر خودتان يا به ضرر کساني باشد که به آنان علاقمنديد.
من هم ممکن است اشتباه کنم.
شما نبايد از کنار اشتباهاتم
يا آن چه به نظر شما اشتباه مي آيد،
بي سرو صدا بگذريد؛
اين کار خلاف وظيفه اي است که بر عهده گرفته ايد.
كسي که براي خدا قلم مي زند،
نه گزاف مي گويد و نه کتمان حقايق مي کند.
سعي کنيد مورخ بي غرضي باشيد،
مسائل و حوادث را آن طور که واقع شده است، شرح دهيد.
نوشته شما مبالغه آميز نباشد،
پرده پوشي هم در آن نشده باشد،
نه اغراق کنيد و نه انکار؛
در قدم اول
با زبان ملايم،
با زبان پند و اندرز
با افراد مواجه شويم،
خواه شاه باشد يا شبان.
وظيفه در قدم اول ارشاد است
و در اين وظيفه نبايد ميان انسان ها، از نظر مقام، موقعيت و منصب فرق بگذارند. ››
(صحيفه نور ، ج۶، ص ۱۵)
هر خانواده آمریکایی 4 انجیل، هر 40 ایرانی یک قرآن
انجیل بیش از 20 برابر قرآن ترجمه شده است.
هر خانواده آمریکایی 4 انجیل دارد اما سالانه برای هر 40 ایرانی تنها یک قرآن به چاپ میرسد؛ علاوه بر این بر اساس آمار انجیل به بیش از 2500 زبان دنیا و قرآن تنها به 112 زبان دنیا ترجمه شده است.
بر همین اساس با توجه به اهمیت چاپ و نشر قرآن کریم و تبیین جایگاه جمهوری اسلامی ایران در زمینه چاپ کلام وحی، دبیر طرح ملی «افق» توضیحاتی با موضوع مقایسه کتابهای مقدس ارائه کرد که در ادامه تقدیم میشود.
کتاب مقدس هر دین و آئینی شفافترین و گویاترین نمایه آموزههای آن آئین است. امروز پیروان ادیان توحیدی در دوران رشد اندیشه و بلوغ افکار بشری با نشر و توزیع کتابهای مقدسشان دین و اندیشه خود را در جهان معرفی و تبلیغ میکنند.
نشر و توزیع قرآن کریم بهصورت گسترده و فراگیر ضرورتی است غیرقابلانکار. اهمیت پرداختن به این ضرورت زمانی بیشتر نمایان میشود که به مقایسه میان وضعیت نشر و توزیع قرآن کریم با سایر کتب مقدس بپردازیم.
این گزارش مشتمل بر دو بخش اصلی است که بخش اول آن به تشریح وضعیت نشر و توزیع انجیل و قرآن کریم پرداخته و در بخش دوم، وضعیت چاپ و نشر قرآن کریم در جمهوری اسلامی ایران و سایر کشورهای اسلامی را مقایسه میکند.
توزیع 6 میلیارد انجیل در جهان
سالانه 200 میلیون نسخه انجیل اهدا میشود
هر خانه آمریکایی 4 انجیل دارد
بخش اول: وضعیت نشر و توزیع قرآن کریم در جمهوری اسلامی با نگاهی بر وضعیت آن در برخی کشورهای اسلامی و وضعیت نشر و توزیع انجیل در جهان
الف. مقایسه جریان نشر و توزیع انجیل (کتاب مقدس مسیحیان) و قرآن کریم
1. انجیل
- 2015 سال پس از آغاز نزول «انجیل». این کتاب، کتاب مقدس %32 مردم جهان است.
- طبق گزارش مؤسسه ststistic braint از سال 1815 تا نیمه اول سال 2013، بیش از 6 میلیارد نسخه از انجیل در جهان منتشر و توزیع شده است.
- سالانه بیش از 200 میلیون نسخه از انجیل در جهان اهدا میشود. مؤسسه gideon که یک انجمن بینالمللی برای چاپ و انتشار انجیل است، سالانه 80 میلیون جلد انجیل منتشر و اهدا میکند.
- تنها در کشور آمریکا، سالانه بیش از 20 میلیون انجیل فروخته یا هدیه میشود. برآورد شده است که در خانه هر آمریکایی، 4 انجیل وجود دارد.
- نشریه اکونومیست گردش مالی چاپ و انتشار انجیل را در سال 2012 در کشور آمریکا بین 425 تا 650 میلیون دلار تخمین زده است.
- انجمن Gideon با شبکهای جهانی که از 140 مجموعه ملی و منطقهای تشکیل شده است، به دنبال تحقق یک هدف است: انجیل در سراسر جهان، در دسترس همه باشد.
- انتشارات Amity در کشور چین، در حال حاضر سالانه 10 میلیون نسخه انجیل منتشر و توزیع میکند. چندین ناشر دیگر با آمارهای مشابه در چین، مشغول چاپ و توزیع انجیل هستند.
- اکنون کتاب مقدس، به دلیل آمار بالای فروش و سفارش چاپ، مورد اقبال ناشران جهانی قرار گرفته و ناشران با نوآوری در طراحی و کیفیت چاپ سعی میکنند در فضای رقابتی ایجاد شده، سهم خود را در این بازار حفظ کنند.
- Gideon برای افزایش تعداد مسیحیان، در کشورهای آسیایی بهویژه هند و در کشورهای دیگری مانند برزیل، در هر ثانیه، 2 انجیل اهدا میکند. این انجمن در 200 کشور دنیا عضو داشته و در حال فعالیت است.
- Gideon انجیلها را برای زندانها، بیمارستانها، مدارس، دانشگاهها و هتلها بهصورت رایگان ارسال میکند.
- تعداد قابلتوجهی از ناشران بهطور تخصصی و بسیار گسترده بر روی موضوع نشر انجیل کار میکنند. یکی از این مجموعهها، کمپانی Thomas Nelson publishes است که سالانه بیش از 60 ویرایش جدید از انجیل را چاپ و منتشر میکند.
ویرایشهای جدید انجیل شامل تغییراتی در صفحهآرائی، رنگآمیزی و چاپ میشود؛ انجیلهای ویژه نوعروسان، دانشجویان و دانشآموزان، انجیلها ضدآب و حتی انجیلهایی که بتوان در مناطق جنگی از آنها استفاده کرد از انواع انجیلها میباشد.
توزیع سالانه 30 میلیون جلد قرآن/ عربستان و مالزی در رتبههای برتر چاپ و نشر قرآن
2. قرآن کریم
- 1449 سال پس از آغاز نزول «قرآن» این کتاب، کتاب مقدس %23 مردم جهان است.
- آمار دقیق و متمرکزی در خصوص تعداد چاپ مصحف شریف در دنیا وجود ندارد.
- عربستان سعودی، با انتشار و توزیع سالانه بیش از 30 میلیون جلد قرآن در جهان، با فاصله قابلتوجهی از دیگر کشورهای اسلامی در جایگاه نخست قرار دارد.
- در حال حاضر 13 میلیون از 30 میلیون قرآن منتشره سالانه در عربستان سعودی، توسط مجمع ملک فهد، بزرگترین مرکز نشر قرآن در جهان منتشر میشود. این مجموعه در سال 1982 راهاندازی شده است و تاکنون 153 میلیون جلد قرآن چاپ کرده است.
- مجمع ملک فهد با تشکیل شبکهای، تعدادی از قرآننویسان و تذهیبکاران قرآنی را همه ساله برای انجام مناسب حج و گردهمایی علمی و کاری، به عربستان سعودی دعوت مینماید. مجمع ملک فهد، 1900 پرسنل دارد و در مکانی به وسعت 250 هزار متر مربع بنا شده است.
- تنها 7 درصد از مصاحف منتشره در مجمع مجلس شورای اسلامی فهد، فروخته و مابقی بهرایگان اهدا و ارسال میشوند.
- بخش عمده مصاحف منتشره در عربستان در بخش غیردولتی بهویژه انجمنهای دینی وهابی منتشر میشود.
- عربستان سعودی برای نوسازی مصاحف مساجد اهل سنت در خارج از عربستان نیز از طریق وابستگان فرهنگی خود اقدامات گستردهای را انجام میدهد.
- عربستان سعودی، از طریق سفارتخانهها و مراکز وابسته فرهنگی خود در جهان، سیستم نسبتا گستردهای را برای توزیع قرآن چه برای مسلمانان و چه غیرمسلمانان ایجاد کرده است.
- مالزی در حال حاضر یکی از بزرگترین ناشران قرآن با ویژگی رنگها، خطها و چاپهای متنوع در جهان است.
- مؤسسه «رستو» بهعنوان یکی از مؤسسات قرآنی مالزی سال 2013 اقدام به چاپ و نشر یک میلیون نسخه قرآن کریم همراه با ترجمه به چند زبان زنده دنیا و توزیع آن در داخل و خارج از مالزی کرد.
- مالزی در سال جدید ساخت دومین مرکز نشر قرآن جهان را آغاز کرده است. این مرکز که «مجتمع نشر قرآن»نام دارد، چاپ و انتشار سالیانه بیش از 3 میلیون جلد قرآن کریم را در سطح جهانی در برنامه خود دارد. هزینه ساخت این مرکز 60 میلیون رینگیت 0حدود 16 میلیون دلار) برآورد شده که شامل ساخت بنا و تأمین تجهیزات صفحهبندی و چاپ است.
روند نزولی چاپ قرآن در ایران
چاپ یک جلد قرآن به ازای هر 40 ایرانی
وضعیت جمهوری اسلامی ایران در حوزه نشر قرآن و چند نیازسنجی
- نخستین قرآن چاپی در ایران در سال 1242 یا به نقلی دیگر در 1246 هجری قمری (1205 شمسی) در شهر تبریز و با وارد کردن ماشین چاپ از روسیه توسط عباس میرزا انجام شد. این قرآن در قطع رحلی و با 14 سطر و با حروف سربی چاپ شد. بر این اساس چاپ قرآن در ایران بیش از 190 سال قدمت دارد.
- ایران اولین دولت در کشورهای اسلامی بوده است که رسما به چاپ قرآن اقدام کرده است.
- در حال حاضر در کشور مجوز چاپ و نشر قرآن کریم از طریق سازمان تبلیغات اسلامی و همچنین مرکز طبع و نشر قرآن جمهوری اسلامی داده میشود.
- از سال 1364 که شورای عالی تبلیغات اسلامی وظیفه چاپ و نشر قرآن را عهدهدار شد تا پایان سال 1393 بیش از 158 میلیون قرآن در کشور بهطور رسمی چاپ شده است.
- همچنین از سال 1376 که مرکز طبع و نشر قرآن کریم جمهوری اسلامی تأسیس شده تا اواخر سال 94، حدود 25 میلیون جلد قرآن به شیوه این مرکز چاپ و منتشر شده است.
- آمار قرآنهای چاپشده در ایران از سال 86 تا 93 بهشرح زیر است: (این آمار، شامل قرآنهای کامل، سورهای و جزئی چاپ شده با مجوز سازمان دارالقرآن الکریم میباشد)
|
سال |
تعداد جلد قرآن چاپشده |
|
1386 |
11891400 |
|
1387 |
8050030 |
|
1388 |
6843450 |
|
1389 |
4717400 |
|
1390 |
6669300 |
|
1391 |
3920200 |
|
1392 |
2255100 |
|
1393 |
1936700 |
- بر اساس آخرین رقم، بهازای 40 ایرانی در سال 1 مصحف منتشر میشود.
- روند چاپ قرآن در ایران در 10 سال گذشته (بهاستثنای یکسال) روند نزولی داشته است.
- متوسط میزان کاهش چاپ قرآن در 3 سال گذشته، سالانه 34 درصد بوده است.
- تا پایان سال 1392، بر اساس آمار رسمی، 95 درصد از مصاحف منتشره در کشور، با خط «عثمان طه» منتشر شدهاند. این رقم تا پایان سال 1393، به 88 درصد کاهش یافته است.
- در سالهای گذشته با بحرانی شدن مشکلات اقتصادی در صنعت چاپ و نشر، شاهد کاهش شمارگان انتشار قرآن کریم بودهایم. کاهش شمارگان چاپ قرآن که مهمترین دلیل آن افزایش قیمت کاغذ و بیکاری در صنعت چاپ بود، در فاصله سالهای 90 تا 93 ادامه یافت، هرچند از ابتدای سال 1394 با ثبات نسبی قیمتها در بازار کاغذ، وضعیت چاپ قرآن نسبت به سالهای گذشته بهتر شده است، ولی هنوز با وضعیت مطلوب فاصله بسیار داریم. در سالهای پایانی دهه 80 در ایران سالانه 11 تا 12 میلیون نسخه قرآن در ایران به چاپ میرسیده است، اما پس از برداشته شدن یارانه کاغذ و حمایتهای چاپ این رقم کاهش قابل توجهی پیدا کرد.
- گردش مالی حوزه نشر در کشور در سال 1393 حدود 778 میلیارد تومان بوده که تنها 2.5 درصد از این حجم عملیات مالی در حوزه نشر قرآن کریم بوده است.
- در ایران حدود 65000 مسجد (برای شیعیان) وجود دارد. از این تعداد حدود 2000 مسجد در شهر تهران قرار دارند. اگر در هر مسجد بهطور متوسط 100 قرآن وجود داشته باشد، تنها برای نوسازی مصاحف مساجد کشور ـ با احتساب ضریب رشد تعداد مساجد به میزان 3 درصد در سال ـ به انتشار سالانه یک میلیون و پانصد هزار نسخه قرآن نیاز داریم.
- حدود 104 هزار مدرسه و مجتمع آموزشی مشغول آموزش 13 میلیون دانشآموز در کشورند. در صورت در نظر گرفتن متوسط حدود 50 مصحف برای هر مدرسه و فرآیند نوسازی طی 5 سال، سالانه حدود 1 میلیون نسخه قرآن برای مدارسی موردنیاز است.
- حدود 3000 مؤسسه مردمی، دارالقرآن، کانون قرآن و جلسه قرآن در کشور مشغول آموزش قرآن هستند. در صورت اهدای یک نسخه قرآن برای هر قرآنآموز بهویژه برای حافظان قرآن کریم و با فرض متوسط 300 قرآنآموز در طول سال برای هر مؤسسه یا مرکز، سالانه 900 هزار نسخه مصحف حداقل نیاز مؤسسات قرآنی در کشور است.
- حدود 8000 امامزاده و بقعه متبرکه در ایران وجود دارد. در صورت در نظر گرفتن متوسط 100 مصحف برای هر امامزاده و تعویض 3 سال یکبار مصاحف، سالانه حدود 300 هزار مصحف میبایست برای این کار منتشر شود.
- مشمولان خدمت سربازی در ایران، سالانه حدود 600 هزار نفر میباشند. چنانچه به هر مشمول برای دوره 2 ساله خدمت همراه با لوازم تحویلی در ابتدای دوره یک مصحف ویژه اهدا شود، سالانه حدود 600 هزار مصحف موردنیاز است.
- حدود 2000 دانشگاه و مؤسسه آموزش عالی در کشور فعال هستند. در صورت درنظر گرفتن متوسط حدود 100 مصحف برای هر دانشگاه و فرآیند نوسازی طی 4 سال، سالانه حدود 50 هزار نسخه قرآن برای دانشگاهها موردنیاز است.
ب. چاپ و نشر قرآن کریم در حوزه بینالملل، چالشها و ضرورتها
- ازآنجاکه حدود 5 میلیون نفر ایرانی در خارج از کشور زندگی میکنند، برای تأمین نیازهای فرهنگی ایشان بهویژه در مواجهه با توجه به نشر و توزیع گسترده کتاب مقدس بهصورت رایگان، همچنین توزیع گسترده مصاحف چاپ عربستان سعودی، اگر تنها برای 50 درصد از این افراد با فاصله هر 5 سال یکبار یک مصحف منتشر شده در جمهوری اسلامی با ترجمه مناسب هدیه شود، سالانه نیاز به انتشار 500 هزار مصحف برای این موضوع داریم.
ترجمه انجیل به بیش از 2500 زبان دنیا/ قرآن تنها به 112 زبان دنیا ترجمه شده است
- بر اساس گزارش مرکز مطالعات ملی در آمریکا (PEW) تعداد مسلمانان جهان تا سال 2050 به میزان 73 درصد افزایش خواهد یافت. یعنی از 23 درصد جمعیت جهان به 34 درصد افزایش خواهد یافت. بر این اساس تعداد مسلمانان و مسیحیان در جهان برابر و به حدود 3 میلیارد نفر مسلمان خواهد رسید و این به معنای افزایش تقاضا برای نشر قرآن کریم و ترجمههای متنوع از آن است.
- انجیل تاکنون به 2527 زبان دنیا ترجمه شده و عنوان بیشترین کتاب ترجمهشده را بهدست آورده است. (یعنی زبان 95 درصد مردم جهان) این آمار با احتساب چاپ حداقل یک کتاب از ترجمه انجیل بهدست آمده است.
پس از انجیل که رتبه نخست بیشترین کتاب ترجمهشده را داراست، در میان آثار مکتوب جهانی که ترجمه شدهاند:
- رمان «پینوکیو» اثر «کارلو کولودی» تاکنون به 260 زبان دنیا ترجمه شده است.
- کتاب داستانی «سیروسلوک زائر» اثر «جان بانیان» نیز به 200 زبان ترجمه شده است.
- رمان معروف «شازده کوچولو» اثر «آنتوان دو سنت اگزوپری» نیز تاکنون به 180 زبان دنیا ترجمه و منتشر شده است. شازده کوچولو تنها در فرانسه سالانه حدود یک میلیون نسخه به فروش میرسد.
- قصههای «هانس کریستین اندرسن» دانمارکی ازجمله «دختر کبریتفروش»، «بندانگشتی»، «جوجه اردک زشت» و «لباس پادشاه» نیز تاکنون به 153 زبان دنیا ترجمه شدهاند.
- «بیست هزار فرسنگ زیر دریا»، رمان معروف «ژول ورن» تاکنون به 147 زبان برگردانده شده است.
- باوجود آنکه تنها 20 درصد از مسلمانان جهان، زبان مادریشان زبان عربی است، برای ارتباط بیشتر با قرآن، بهعنوان منبع اصلی آموزههای اسلامی به غیر مسلمانان، نیازمند ترجمههایی گسترده و شیوا از قرآن هستیم.
- در ردیف آثار پر ترجمه جهانی، قرآن تاکنون تنها به 112 زبان ترجمه شده و در ردیف هفتم کتابهای پر ترجمه جهانی قرار دارد. از ابتدای انقلاب تا سال 1390 در مجموع 47 ترجمه از قرآن تولید شده است.
|
نام قاره |
تعداد زبان |
تعداد ترجمه انجیل |
تعداد ترجمه از قران |
|
آسیا ـ اقیانوسیه |
2322 زبان |
618 |
64 |
|
آفریقا |
2100 زبان |
743 |
44 |
|
اروپا |
234 زبان |
210 |
33 |
ج. ضرورتها:
1. مطالبات قرآنی امام خمینی بنیانگذار کبیر جمهوری اسلامی ایران(ره)
- ما میخواهیم قرآن کریم و دستورات رسول اکرم(ص) را در این کشور پیاده کنیم.
- اسلام و قرآن مجید ما را پیروز کرد.
- تا «پرچم قرآن» بر فراز ملت ماست، پیروز است.
- قرآن نسخه نجاتدهنده بشر است.
- قرآن، «محور وحدت مسلمین» است.
- سراسر حقایق قرآن از وحدت بین مسلمین بلکه بشریت دم میزند.
- اگر قرآن نبود، بابت «معرفهالله» بسته بود الی الابد.
- بچههای ما باید تربیت قرآنی بشوند.
- مادامی که در پناه قرآن هستیم بر دشمنان غلبه خواهیم کرد.
- ای فرزندان برومند اسلام، حوزهها و دانشگاهها را با توجه به شئونات قرآن و ابعاد بسیار مختلف آن بیدار کنید و «تدریس قرآن» را در هر رشتهای که باشد، مدنظر و مقصد اعلای خود قرار دهید.
2. مطالبات قرآنی مقام معظم رهبری (مدظله العالی)
- ما باید اعتراف کنیم که سالهای متمادی جامعه ما با قرآن فاصله گرفت. مادر جمهوری اسلامی داریم این فاصله را کم میکنیم؛ عقبماندگیها را جبران میکنیم.
- مسلمانهای عالم باید با توجه به این همه دشمنیای که با آنها میشود، به قرآن بیشتر توجه کنند. علاج دردهای ما قرآن است. ما هرچه ضعف و ذلت و عقبافتادگی در دنیای اسلام مشاهده میکنیم، ناشی از دوری از قرآن است. باید همه به قرآن نزدیکتر شویم.
- اگر قرآن در جامعه رواج پیدا کند، رونق پیدا کند، حفظ قرآن رایج بشود، انس با قرآن در بین اقشار مختلف جامعه رواج پیدا بکند، جامعه برای عمل به قرآن نزدیک میشود؛ ما این را میخواهیم.
- قرآن خواندن هر روز را فراموش نکنید. هر مقداری میتوانید. آنهایی که ترجمه قرآن را میفهمند، با تدبر به ترجمه نگاه کنند.
- آنهایی که ترجمه قرآن را نمیفهمند، یک قرآن مترجم خوب کنار دستشان بگذارند و به ترجمه آن نگاه کنند.
- یک روز در کشور ما قرآنخوانی مهجور بود... امروز قرآن مایه افتخار در کشور ماست و قرآنخوانی برای کشور ما مایه آبروست.
- خطاب به عموم جوانان در اروپا و آمریکای شمالی.
- اسلام را از طریق منابع اصیل و مآخذ دست اول آن بشناسید.
- با اسلام از طریق قرآن و زندگی پیامبر(ص) بزرگ آن (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) آشنا شوید.
- من در اینجا مایلم بپرسم آیا تاکنون خود مستقیماً به قرآن مسلمانان مراجعه کردهاید؟
- آیا تعالیم پیامبراسلام (صلیاللهعلیهوآلهوسلم) و آموزههای انسانی و اخلاقی او را مطالعه کردهاید؟
د. مهمترین موانع و چالشهای چاپ و نشر قرآن کریم در کشور:
وضعیت انتشار مصحف شریف در کشور را باید پس از پاسخ به سوالات زیر مشخص نمود:
- آیا اهتمام و عزم کافی در مدیران ارشد نظام برای ساماندهی امر نشر و توزیع قرآن کریم وجود دارد؟
- روند فعلی نشر مصحف و تولید ترجمههای قرآن کریم چه میزان با نیاز کشور در این خصوص متناسب است؟
- آیا رشد فعالیتهای قرآنی در کشور در حوزههایی نظیر مسابقات، محافل و مراسم، جلسات و مؤسسات، کلاسها و آموزشهای قرآنی با حوزه انتشار قرآن کریم متناسب بوده است.
- چه سازوکاری برای نظارت بر نشر و توزیع قرآن از اخذ مجوز تا نحوه تعیین قیمت و روش توزیع وجود دارد؟
- رأی جلوگیری از ورود و توزیع گسترده قرآنهای چاپ چین و عربستان چه تمهیداتی اندیشیده شده است؟
- برای جلوگیری از شیوع خریدوفروش مصاحف نفیس بهعنوان کالایی تجارتی و تشریفاتی چه برنامهای تدارک دیده شده است؟
- باتوجه به عرضه قرآن کریم در کشور به چند برابر قیمت تمامشده، برای جلوگیری از کاهش درخواست تهیه قرآن چه باید کرد؟
ضرورت:
- لزوم برنامهریزی و تمهید اقدامات به بهکارگیری ظرفیتهای ملی و مشارکتهای مردمی و عزم جدی مدیران ارشد نظام، بهمنظور ساماندهی امر مهم انتشار و توزیع مصحف شریف در کشور.
بخش دوم: معرفی و تبیین طرح پیشنهادی
(توسعه فرهنگ قرآن)
توضیح اجمالی طرح:
در این طرح که با مشارکت نهادهای فرهنگی و رسانههای کشور و بهرهمندی از مشارکت مردم انجام میشود با هدف تحول جدی در تولید، انتشار و توزیع مصحف شریف قرآن کریم و با بهرهگیری از منابع گسترده خیرات و نیات مومنین و صالحین و تمامی آحاد جامعه انجام میشود.
الف. اهداف اصلی طرح
- تأمین نیاز کشور در زمینه انتشار و توزیع مصحف شریف بهصورت رایگان بهویژه در مناطق محروم فرهنگی
- ایجاد جایگاه ممتاز برای جمهوری اسلامی و نقشآفرینی ویژه در امر انتشار و توزیع مصحف شریف در دنیای اسلام
- جایگزینی هدفمند و متمرکز قرآنهای فرسوده موجود در مساجد، منازل، مدارس، دانشگاهها و... با مصاحف چاپشده جدید با ترجمه
- بهرهگیری از منابع گسترده خیرات و نیات مومنین و صالحین و تمامی آحاد ملت بزرگ ایران برای توسعه فرهنگ قرآنی در جامعه
- مخاطب محوری و نگاه هنرمندانه به قرآنهای ویژه دختران، پسران، دانشجویان، طلاب و اقشار مختلف صنفی و قشری
ب. اهداف فرعی طرح
- بهرهگیری از هنرهای ایرانی همچون خط و تذهیب در بالاترین کیفیت برای تولید مصاحف ممتاز هنری
- تسهیل مراجعه، انس و ارتباطگیری اقشار مختلف جامعه با قرآن کریم از طریق تولید مصاحف ویژه برای اقشار مختلف جامعه
- حمایت از تولید و گسترش ترجمههای روان و همهفهم به زبانهای مختلف و توزیع سراسری آن در دنیای اسلام
- تقویت نظام اقتصادی، فرهنگی ناشران عرصه فعالیتهای قرآنی
- توجه ویژه به مطالبه مقام معظم رهبری در تربیت حافظان قرآن کریم با تولید و توزیع گسترده مصاحف مناسب برای حفظ
ج. نهادهای پیشنهادی مشارکتکننده در اجرای طرح (ستاد اجرائی)
- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
- شورای توسعه فرهنگ قرآنی
- شرکتهای مخابراتی فعال در کشور
- وزارت آموزش و پرورش
- مرکز رسیدگی به امور مساجد
- سازمان تبلیغات اسلامی
- مراکز مدیریت حوزههای علمیه کشور
- سازمان صدا و سیما
- وزارت ارتباطات فناوری اطلاعات
- ستاد برگزاری نماز جمعه
- وزارت علوم، تحقیقات و فناوری
- سازمان اوقاف و امور خیریه
- سازمان قرآن و عترت بسیج و...
د. کمیتههای موردنیاز و شرح وظایف آنها
- کمیته چاپ و نشر
- کمیته هماهنگی
- کمیته شخصیتها
- کمیته فنی
- کمیته بسیج و نیروهای مسلح
- کمیته مؤسسات قرآنی
- کمیته مخابرات
- کمیته صداوسیما
- کمیته مشارکتها و خیرین
- کمیته آموزش و پرورش
- کمیته نهادهای قرآنی
- کمیته آموزش عالی
- کمیته مستندسازی
- کمیته مساجد
- کمیته مشاوران
جامعه مخاطب طرح در فاز اول اجرا
- کارمندان و کارگران
- اصناف و بازاریان
- روحانیون و بازاریان
- جامعه دانشآموزی
- هنرمندان
- دختران و بانوان
- جامعه دانشگاهی
- خیرین
- نیروهای مسلح و بسیج
- ورزشکاران
- جامعه پزشکی
سرفصل نتایج حاصله در پایان فاز اول طرح
جلب مشارکت و ثبتنام 2 میلیون سهم در طرح
اجرایی:
تشکیل ستاد و توجیه افراد و نهادهای مؤثر در اجرای طرح
تدوین دستورالعملها، فرمها و ضوابط علمی و اجرائی و اخذ مجوزهای لازم
عقد قراردادها و تفاهمنامههای موردنیاز
تشکیل و فعالسازی دبیرخانه و کمیتههای اجرایی، علمی و...
افتتاح حساب و فعالسازی شبکه مالی در طرح
انتشار 2 میلیون نسخه قرآن کریم
راهاندازی سیستم توزیع و ارسال مصاحف
فنی و علمی:
طراحی مصاحف موردنیاز برای انتشار در فاز اول
برگزاری نشستهای علمی و تدوین ضوابط انتشار مصاحف
طراحی و تولید خطوط، جلد مصاحف، تذهیبها و...
تهیه و تولید ترجمههای موردنیاز
اطلاعرسانی:
طراحی آرم و نشان رسمی طرح
تولید تیزرها، بروشورها و اقلام تبلیغاتی موردنیاز
اطلاعرسانی فراگیر بهویژه در حوزه جامعه هدف
ایجاد پایگاههای مجازی و حقیقی ارتباط با مخاطبان طرح
راهاندازی کمپینهای تبلیغاتی و گروههای مؤثر برای جلب مشارکت مردمی
ثبت گزارشها و اقدامات صورتگرفته در فاز اول
نظرسنجی و اخذ بازخوردهای اقدامات انجامشده
کلیات اجرایی طرح در فاز اول
- فاز اول طرح شامل اقدامات مقدماتی تا زمان تحقق انتشار سالانه 2 میلیون مصحف با مشارکت مردمی در طرح خواهد بود. این مشارکت از طریق خرید «سهم» در پروژه صورت میگیرد.
- هر شخص با پرداخت ماهیانه حداقل یک هزار تومان و در مجموعه 12 هزار تومان در سال و خرید یک سهم در طرح مشارکت خواهد کرد. افراد میتوانند با پرداخت مبالغ بیشتر و اخذ بیش از یک سهم نیز در طرح مشارکت کنند.
- زمان پیشنهادی برای آغاز طرح ابتدای سال 1395 و با تبلیغات وسیعی در ایام نوروز آغاز خواهد شد.
- سازوکار دریافت این مبلغ توسط ستاد اجرایی طرح تعیین خواهد شد. بهعنوان نمونه این مبلغ میتواند از طریق تلفن ثابت یا تلفن همراه افراد و با هماهنگی وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات اخذ شود.
- با تشکیل کمیته علمی و هنری، ویژگیها و مختصات مصحف یا مصاحف موردنظر از منظر خط، تذهیب، رنگ و چاپ را برای فاز اول اجرای طرح، مشخص و نمونه مصحف تولید خواهد شد.
- جامعه هدف در فاز اول طرح، مربوط به داخل کشور و با پیشبینی دو میلیون نفر میباشد. این افراد با اولویت توجه به کارکنان دولت، کارکنان نهادهای عمومی و خدماتی خواهند بود.
- با تصویب کلیات طرح در جلسه اول ستاد برگزاری در دیماه 1394، دبیرخانه ستاد تشکیل و عملیات اجرایی آغاز میشود.
- فاز اول اجرای طرح از نوروز 1395 تا رمضان 1395 بوده و شامل: فعالسازی ستاد، تبلیغات و اطلاعرسانی، تولید مصحف یا مصاحف نمونه طرح و تحت پوشش قرار دادن دو میلیون نفر جامعه هدف خواهد بود.
- هزینههای اولیه طرح در حوزه فعالسازی دبیرخانه و ستاد، تبلیغات اولیه و تولید مصاحف از طرف معاونت قرآن و عترت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و اعضاء ستاد داوطلبانه تهیه خواهد شد.
ده سال گذشت
قرآن در آموزش و پرورش مهجور نبود،اگر ...
اشاره
ده سال از گلايه رهبر معظم انقلاب از وزارت آموزش و پرورش درباره مهجوريت قرآن کریم گذشت. ايشان در روز معلم سال 1385 در بيانی کاملاً صريح و شفاف درباره ضرورت توجه متوليان وزارت آموزش وپرورش به قرآن کريم و جايگاه آن در اين نهاد تربيتي فرمودند :
« قرآن در آموزش و پرورشحقيقتاً مهجور واقع شده است. علّت اين است كه در دورانيطولاني، قرآن در آموزش وپرورش ما، به خصوص در آن سنين يادگيري مهجور بوده يا اصلاًوجود نداشته است. بعد از پيروزي انقلاب اسلامي، توقع اين بود كه يككارِ كارستاني انجام بگيرد. كارهايي هم شده است، ليكن جاي حضور قرآن در دورههايگوناگون واقعاً خالي است. بايد فكر بشود. امروز خوشبختانه حركت قرآني در كشورخيلي خوب است؛ ليكن در آموزش و پرورش بايد نهادينه شود. »
شايسته آن بود پس از اين فرمايش مقام معظم رهبری، ابعاد مهجوريت قرآن کريم در اين نهاد تربيتي، بررسي و راه کارهای مناسب براي تحقق منويات معظم له شناسايي و مورد اقدام و عمل قرار مي گرفت. اين كه وزارت آموزش و پرورش در طول يك دهه گذشته در اين مسير چه اقداماتي را عملي كرده است؟ سخني است كه به اشارت خواهد آمد. براي جلوگيري از بيان صِرف نواقص و آسيب ها، مطالب همراه با ارائه راهكارهاي پيشنهادي مطرح مي شود.
زنگ خطر
پيامبر اعظم صلّي الله عليه و آله فرمودند :
« فَـاِذَا الـتَـبَـسَت عَـلَيـكُـمُ الـفِـتَـنُ، كَـقِـطَـعِ الـلَّيـلِ الـمُظـلِـمِ ، فَـعَـلَيـكُم بِـالـقُرآنِ »
« هرگاه آشوب ها و فتنه هاي زمانه چون شب تار، شما را فرا گرفت، بر شما باد كه به قرآن رو آوريد. »
اصول كافي، ج2 ، ص599
اين حديث مشهور كه از منابع معتبر شيعه نقل شده، گوياي آن است كه علي القاعده آموزش ها و فعاليت هاي قرآني كشور بايد بتواند نسل امروز و فرداي كشور را در برابر شبيخون فرهنگي غرب صيانت و هدايت كند. اگر چنين نيست قطعاً اشكالاتي وجود دارد كه نيازمند بررسي دقيق و بازنگري و اصلاح برنامه هاست.
در نگاه اول تعدد فعاليت هاي قرآني آموزش و پرورش ما را به تحسين وادار مي كند، اما وقتي با دقت به مأموريت ذاتي و اسناد تحولي و نيز نتيجه اقدامات و هزينه هاي انجام شده مي نگريم، وضعيت نگران كننده اي را مشاهده مي كنيم. چرا كه نتايج و شواهد حاكي از سير نزولي جايگاه و اهميت توجه به قرآن در آموزش و پرورش حكايت دارد؛ به گونه اي كه زنگ هاي خطر به صدا در آمده اند و اين هشدار جدّي است كه « درس قرآن در آموزش و پرورش در حال تعطيلي است. »
درست است كه پيچيدگي مسايل فرهنگي و هجمه رسانه اي غرب را نبايد ناديده گرفت؛ اما سهم علل و عوامل ناشي از سوء مديريت در عرصه هاي فرهنگي و به ويژه نظام تعليم و تربيت را نمي توان ناديده گرفت. چرا كه آموزش و پرورش اگر مهم ترين خيمه گاه نظام نباشد، حداقل يكي از مهم ترين هاست. بديهي است ثبات و اقتدار حكومت و تضمين استقرار كشور در حال و آينده ارتباط زيادي به جايگاه و وضعيت امروز نظام تعليم و تربيت دارد. به همين دليل است كه آموزش و پرورش در هيچ كجاي جهان محمل آمد و شدهاي سياسي و جناحي نيست. زيرا مأموريت آموزش و پرورش از چنان استحكامي و وضوحي برخوردار است كه قابل معامله و اغماض نيست.
با كمال تأسف بايد اعتراف كرد كه وضعيت وزارت آموزش و پرورش در نظام جمهوري اسلامي، بي شباهت به داستان جنگ احد نيست. زماني كه سربازان، موقعيت استراتژيك و سنگر حساس خود را به طمع جمع آوري غنايم رها كردند و آن پيروزي شيرين شده را به شكستي سهمگين مبدل كردند. ( سوره آل عمران، آيه 152 )
وَ لَـقَد صَـدَقَـكُـمُ اللهُ وَعـدَهُ ،
خدا وعده خود را به شما ( در پيروزى بر دشمن در جنگ احد ) تحقق بخشيد؛
اِذ تَـحُسّونَـهُم بِـاِذنِـهِ،
در آن هنگام دشمنان را به فرمان او، شكست داديد؛ ( و اين پيروزى ادامه داشت)
حَـتّى اِذا فَـشِلـتُم ، وَ تَـنازَعـتُم فِي الـاَمـرِ ...
تا اين که سست شديد و ( بر سر رها کردن سنگرها ) در کار خود به نزاع پرداختيد.
در ميان جايگاه قرآن و آموزش و تدريس آن در آموزش و پرورش بيش ترين لطمه را از افت تحصيلي ديده و مي بيند. درسي كه در طول 12 سال آموزش داده مي شود، ولي نقش اثر بخشي خود را چندان كه بايد ايفا نمي كند. در بسياري از مدارس تخلفات گسترده اتفاق مي افتد كه به صورت آشكارا و پنهان، انزواي تدريجي به دنبال داشته است.
فقدان انسجام انديشه و عمل و يك پارچگي در فعاليت هاي قرآني، نبود نظارت، ارزيابي و سياست هاي تشويقي معلمان و مدارس، عدم رغبت معلمان به آموزش و تدريس قرآن در اثر ناتواني، ورود طرح و برنامه هاي مغاير با اسناد تحولي و مأموريت هاي ذاتي آموزش و پرورش، اعمال نظرات مديران بدون در نظر گرفتن نظرات كارشناسي، همه و همه باعث ناكارآمدي سيستم آموزشي در تحقق منويات رهبر معظم انقلاب و در نهايت مهجوريت هر چه بيش تر قرآن در وزارت آموزش و پرورش مي شود.
وزراي محترم آموزش و پرورش
وزارت آموزش و پرورش در طول اين ده سال ميزبان چهار وزير محترم بوده است كه اغلب ايشان با شعار توجه به جايگاه قرآن كريم در آموزش و پرورش از مجلس شوراي اسلامي رأي اعتماد گرفته اند و البته بيش ترين تأثير را هم در خلق وضعيت موجود داشته اند.
1- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر وزراي محترم آموزش و پرورش، تنها به دلسوزي و اقدام احساسي بسنده نمي كردند و به جاي تأمل در وظايف ذاتي اين وزارتخانه، اسير طرح هاي از پيش برنامه ريزي شده و با منظورهاي خاص نمي شدند؛ و اين همه منابع مالي و سرمايه هاي نيروي انساني را به نام توسعه فعاليت هاي قرآني، تلف نمي كردند؛ و با ارائه پيشنهادهاي اغلب ناكارآمد، باعث بروز آسيب هاي فراوان و نيز ايجاد انتظارات بيش از حد در مدارس و معلمان و در نهايت بد بين كردن مردم و جامعه نسبت به عملكردت هاي قرآني اين وزارت نمي شدند.
سؤالي كه مطرح مي شود اين است كه اجراي طرح هاي عجولانه و پر اشكالي مانند طرح ملي حافظان قرآن، طرح 10 هزار مدرسه قرآني، طرح نور باران و ... چه ثمره اي براي آموزش و پرورش داشته است ؟ آيا اسناد تحولي را محقق كرده و يا فقط تضعيف مأموريت هاي ذاتي و تعطيلي كلاس هاي رسمي قرآن و ايجاد انتظارات نابجا را به دنبال داشته است. ... ؟!
اگر وزير محترم فعلي به تنها برنامه پيشنهادي خود در « يكپارچه سازي فعاليت هاي قرآني وزارت آموزش و پرورش » عمل كنند، و مسير از پيش هموار شده وزير پيشين را طي نكنند، آيا بسياري از آسيب ها و مهجوريت ها قابل رفع نخواهد بود ؟
2- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر فرصت ناب و بي بديل آموزش قرآن ناديده گرفته نمي شد.
مسئولان فرهنگي كشور در حالي از وضعيت فرهنگي كشور اعلام نارضايتي مي كنند كه نمي خواهند به بديهي ترين و مهم ترين مسأله فرهنگي كشور يعني بي توجهي به آموزش و پرورش فكر كنند. طبق برنامه درسي مصوب، براي هر دانش آموزدر طول دوره هاي تحصيلي بيش از 870 ساعت زنگ قرآن و حدود 1500 صفحه كتاب درسي تاليف و منظور شده است. اين در حالي است كه براي همين درس سرانه آموزشي، ساعت آموزشي، كتاب درسي، معلم، رسانه هاي متعدد و براي معلمان حقوق ماهيانه و نيز دوره هاي آموزشي در نظر گرفته مي شود.
آيا در صورت فعال كردن هريك از اين بخش ها و ارتقاء كيفي آموزش و توجه جدّي بر اجرا، نظارت و ارزش يابي و نيز اعمال سياست هاي تشويقي، اغلب مسايل قابل حل و نيز پيش بيني و چاره انديشي نخواهد بود ؟
توجه بيش از حد به كمّي نگري در امور براي ارائه آمارها و گزارش هاي زيبا ( و البته كم اثر)، كيفيت عملكرد كلاس و مدرسه و نظام آموزشي را دچار آسيب و شكست مي كند.
وقتي براي هر دانش آموز در طول شش سال ابتدايي مجموعاً 510 جلسه آموزش قرآن برگزار مي شود و براي او حدود 750 صفحه كتاب درسي چاپ مي گردد. و وقتي در طول شش سال متوسطه حداقل در مجموع 360 ساعت آموزشي برگزار و حدود 750 صفحه كتاب درسي چاپ مي شود، چرا نتايج و برونداد برنامه ها چندان كه بايد چنگي به دل نمي زند ؟ چرا انس دانش آموزان با قرآن در طول سال هاي تحصيل نهادينه نمي شود ؟ چرا ...
سؤال : به مدارس اطراف خود نگاهي بياندازيد. آيا در مدارسي كه شما سراغ داريد، از ظرفيت ساعات آموزشي استفاده بهينه مي شود ؟ آيا مسئولان ( و والدين ) از وضعيت اجراي ساعات آموزشي دانش آموزان با خبر هستيد ؟ آيا همين ساعات در صورت احيا و پشتيباني پاسخ گوي نيازهاي آموزشي، تربيتي و فرهنگي كودكان و نوجوانان نخواهد بود ؟ آيا در صورت ترميم نواقص و مشكلات، اعم از نظارت و پشتيباني، باز هم بايد هر ساله اعتبارات چند صد ميلياري را هزينه تأسيس كلاس ها و دارالقرآن ها و اجراي فعاليت فوق برنامه كرد و باز هم كتاب چاپ نمود ؟!!! آيا به عواقب اين كار توجه شده است كه بي رغبتي معلمان در آموزش هاي ديني و تدريس قرآن و طولاني شدن زمان آن و نيز تعطيلي تدريجي كلاس هاي قرآن معلول چه مسائل و رفتارهايي است ؟ آيا وجود آموزش ها، كلاس ها و محتواهاي موازي و متعدد باعث نشده تا از اين ساعات براي آموزش دروس ديگر استفاده شود ؟
3- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر وزراي آموزش و پرورش احياي كلاس هاي آموزش قرآن و اجراي تمام قد مصوبات شوراي عالي و نظارت مستمر بر آن ها و اتخاذ سياست هاي تشويقي و جلوگيري از اعمال سليقه و انجام تخلف در اين زمينه را خواستار مي شدند.
شوراي معاونين وزارت آموزش و پرورش
قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر شوراي معاونين وزارت آموزش و پرورش بدون كار كارشناسي اقدام به تصويب و ابلاغ بخشنامه ها و دستورالعمل هاي مغاير با مصوبات شوراي عالي آموزش و پرورش نمي كردند.
براي نمونه فقط به ذكر نام برخي از موارد اشاره مي شود :
1- طرح سامان دهي نيروي انساني در دو سال گذشته كه مديران و معاونان را به تدريس ملزم كرده است. و درس قرآن عملاً بر خلاف مصوبه 677 شوراي عالي كه بايد توسط آموزگار پايه تدريس شود، به مديران مدارس سپرده شده است.
2- جذب 5 هزار مربي قرآن و سپردن تدريس قرآن به ايشان در بسياري از مدارس برخلاف مصوبات شوراي عالي.
3- راه اندازي ده هزار مدرسه قرآني در چند سال گذشته و تعطيلي آن پس از دو سال با هزينه ميلياردها تومان بودجه
4- اجراي طرح ملي حافظان قرآن با هدف تربيت ده ميليون حافظ قرآن و معرفي سه ميليون و دويست هزار نفر حافظ قرآن در طول كمتر از شش ماه و تعطيلي طرح پس از گذشت يك سال
5- در تقليل ساعات كاري معلمان با سابقه بيست سال و بالاتر اغلب زنگ قرآن مد نظر و عمل قرار داده مي شود. اين طرح، اشتباه محرز و مسلمي است كه سال هاست درس قرآن را آزار مي دهد و مانع اجراي قانون تدريس قرآن توسط معلم پايه است. با توجه به بالا بودن سن و سابقه معلمان، اين موضوع از هميشه نگران كننده تر است. شوراي عالي بايد نسبت به تناقضات مصوبات پاسخگو باشد و راهكارهاي لازم را پيش بيني كند.
شوراي توسعه فعاليت هاي قرآني كشور
4- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر شوراي توسعه فرهنگ قرآني به جاي وادار كردن وزارت آموزش و پرورش به اجراي طرح هاي متعدد و بي ثمر كه صرفاً جنبه شعاري و تبليغي داشته و تا كنون هم ثمري نداشته است؛ از آموزش و پرورش انجام و تكميل وظايف محوله را كه شامل آموزش، ترويج، ارزيابي و تشويق در راستاي تحقق اهداف مصوب شوراي عالي و مندرج در اسناد تحولي و نيز اهداف آموزش عمومي قرآن بود را خواستار مي شد.
با توجه به تزريق بودجه آموزش عمومي قرآن در دو دولت دهم و يازدهم، هزينه هاي زيادي به نام قرآن در اين ارگان انجام شد. اما با كمال تأسف هيچ يك مخاطبا اصلي كه وظيفه اصلي تحقق اهداف آموزش عمومي قرآن را بر عهده دارند يعني معلمان و دبيران قرآن از اين اعتبارات نه ريالي بهره بردند و نه اصلاً خبردار شدند. نتيجه آن كه پس از گذشت چند سال از تشكيل شوراي توسعه فرهنگ قرآني، بود و نبود كميسيون آموزش عمومي قرآن براي معلمان و كلاس هاي قرآن مدارس يكي است.
آيا بهتر نبود در تخصيص اعتبارات به جاي پرداختن به امور تأسيسي و سخت افزاري، به آموزش نيروهاي انساني اين وزارت خانه كه مأموريت و وظيفه ايشان تحقق اهداف آموزش عمومي قرآن است توجه مي شد ؟
آيا اگر شوراي توسعه فعاليت هاي قرآني اين وزارتخانه را در يك بازه زماني حداقل پنج ساله موظف به آموزش و ارتقاي صلاحيت هاي عمومي و حرفه اي معلمان مي نمود، امروز نتيجه بهتري نمي گرفت ؟
آيا بدون داشتن نيروي انساني قابل، انجام هر طرح و برنامه اي بيهوده و بي ثمر نخواهد بود ؟
آيا اين ضعف اثر بخشي هر برنامه موفقي را به تدريج ضايع نخواهد داد ؟
تغييرات 180 درجه اي شوراي توسعه فرهنگ قرآني در هر سال، نشان دهنده ناكارآمدي آن است.
كميسيون آموزش عمومي قرآن كشور
5- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر كميسيون آموزش عمومي قرآن كشور به جاي حضور الصاقي و تحميلي در آموزش و پرورش و ايجاد مزاحمت در انجام وظايف و افزايش كميت هاي غير اصولي در فعاليت هاي قرآني و اتلاف وقت و سرمايه مالي افراد در انجام طرح و برنامه هاي غير ضروري و غير كارشناسي و ايجاد اختلاف در بين بخش هاي مختلف و ايجاد انتظارات نا معقول در مدارس و بين معلمان
اولاً - جايگاه مناسب و شايسته خود در اين وزارت خانه را مشخص كند. در وضعيت فعلي اين كميسيون زير مجموعه معاونت پرورشي است. در حالي كه بايد بر كل آموزش و پرورش و مراكز و بخش هاي مرتبط با آموزش عمومي قرآن تفوق داشته باشد.
ثانياً – به جاي الازم و اجبار مراكز و نهادها به اجراي طرح هاي متفرقه، ايشان را به اجراي كامل و دقيق وظايف محوله متناسب با مأموريت ذاتي هريك ملزم نمايد.
به عنوان نمونه فقط در دوره ابتدايي ( پايه هاي اول تا ششم ) حدود 400 هزار آموزگار، وظيفه آموزش قرآن به بيش از هفت ميليون نفر دانش آموز را در طول يك سال تحصيلي بر عهده دارند. در پايه اول ابتدايي دو جلسه در هفته و در پايه هاي دوم تا ششم ابتدايي سه جلسه در هفته.
آيا آموزش و ارتقاي معلمان مهم تر است يا تأسيس 10 هزار مدرسه قرآني ؟ آيا اگر كميسيون آموزش عمومي آموزگاران دوره ابتدايي را در طول حداقل 5 سال مورد آموزش جدي قرار بدهد و ايشان را در كسب صلاحيت هاي مشترك و حرفه اي آموزش قرآن ياري نمايد، بهترين و مؤثرترين كار نخواهد بود ؟
و باز به عنوان نمونه در طرح ملي حافظان قرآن شاهد اتفاق هولناكي در كشور بوديم كه از كنار آن با اغماض عبور شد. به بهانه تربيت ده ميليون حافظ قرآن، بدون هيچ گونه آموزشي در عرض كمتر از شش ماه حدود سه و نيم ميليون نفر دانش آموز از كل كشور به عنوان حافظ قرآن كريم همراه با اسم و مشخصات در سايت معاونت پرورشي معرفي شدند. در حالي كه اغلب اين دانش آموزان نه تنها حافظ نبودند بلكه حتي روحشان هم از اين موضوع خبر نداشت.
اين كه چه كساني، با چه منظوري دست به چنين اعمالي زدند و از نام و اعتبار رهبري در اين زمينه هزينه كردند و نيز اعتبارات كلان اين طرح از كجا تأمين شد و با خاطيان چه برخوردي گرديد و براي جلوگيري از تكرار چنين وقايعي چه راهكارهايي ارائه گرديد. و آيا امروز هم همان افراد، همان طرح و برنامه ها را البته با نام و شكل ديگري در حال اجرا ندارند ؟!!! خود مثنوي ديگري است.
با اين كه اين نوع برنامه ها مغاير با اسناد تحولي است و سياست هاي ابلاغي مقام معظم رهيري، سند تحول بنيادين آموزش و پرورش وظايف را به روشني بيان كرده است. اما هم چنان فرهنگ تكرار اشتباهات وجود دارد.
بي ترديد افراد و جريان هاي خاص، بيش ترين نقش را در اين ميان دارند. و از آن سود مي برند. تجربه نشان مي دهد مهم ترين اشكال در ضعف برخورد با خاطيان است كه زمينه و جرأت تكرار خطاها را به قانون گريزان و افرادي كه فراقانوني عمل مي كنند، فراهم مي آورد.
شوراي توسعه فرهنگ قرآني كشور بايد بر اساس مصوبات خود، از هر نهاد و ارگاني مأموريت سپرده شده را به صورت دقيق مطالبه كند به گونه اي كه انجام آن به ساير بخش ها و نهادها كشانده نشود. به عنوان مثال اگر وظيفه آموزش و پرورش آموزش روخواني قرآن كريم تا پايان دوره اول ابتدايي است، تحقق اين موضوع نبايد به صورت رسمي به ساير مقاطع و يا حتي ساير بخش ها مانند مساجد و سازمان ها كشيده شود.
عملاً چيزي به نام كميسيون آموزش عمومي قرآن در آموزش و پرورش وجود ندارد. شوراي توسعه فرهنگ قرآني در حالي وظيفه آموزش عمومي قرآن را از وزارت آموزش و پرورش مطالبه مي كند كه خود به خطا، تمام اختيارات و اعتبارات را در اختيار معاونت پرورشي قرار مي دهد. در صورتي كه اين معاونت كم ترين سنخيت را چه به لحاظ وظايف و چه به لحاظ كميت و مخاطب و چه به لحاظ توجه و ورود به موضوعات و سرفصل هاي آموزشي با اهداف آموزش عمومي قرآن كريم ندارد. همين خطاي بزرگ، زمينه بروز آسيب هاي متعدد در چند سال گذشته را شده است.
شوراي عالي آموزش و پرورش
6- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر شوراي عالي آموزش و پرورش در نظارت بر اجراي صحيح و دقيق قوانين دچار مسامحه كاري و كوتاهي نمي شد. امروز شاهد ارسال بخشنامه هاي مغاير با مصوبات آن شورا به مدارس و نقض آشكار قوانين نبوديم.
مانند بخشنامه ساماندهي نيروي انساني معاونت ابتدايي كه دو سال است مديران و معاونان مدارس را ملزم به تدريس قرآن مي كند. در حال كه اين بخشنامه بر خلاف مصوبات 677 و 841 اين شورا است.
و يا نبود هيچ ساز و كاراجرايي و رسمي در شوراي عالي آموزش و پروش براي نظارت مستمر بر دروس از جمله تدريس قرآن كه سال به سال نور چراغش در حال فروكش كردن و خاموش شدن است.
شوراي عالي بايد قاطعانه از معاونت هاي ابتدايي و متوسطه، برنامه مشخص براي نظارت و پشتيباني مستمر از فعاليت هاي آموزشي قرآن را مطالبه كند. شوراي عالي بايد از خودمختاري بخش هاي مختلف در انجام هرگونه فعاليتي خارج از ضوابط و مصوبات جلوگيري نمايد. بسياري از طرح و برنامه هاي در حال اجرا نه تنها برخلاف مصوبات شوراي عالي است، بلكه بر خلاف مصوبات خود آن مجموعه هاست.
به عنوان نمونه در حال حاضر « طرح نور باران » با داشتن صدها اشكال برنامه اي، ساختاري و محتوايي مغاير با مصوبات همان معاونت پرورشي در حال اجراست.
زماني كه اولويت ها و واجبات ( فرايض ) جاي خود را به مستحبات ( فضايل ) و فعاليت هاي جنبي و شعاري مي دهد كه اغلب هيچ كمكي به بهبود و ارتقاء وضعيت موجود نمي كند و بلكه در اغلب موارد مغاير با اهداف و اسناد تحولي و برنمامه هاي مصوب در حال اجراست، نمي توان نتيجه بهتري را انتظار داشت.
نمونه اول : راه اندازي 10 هزار مدرسه قرآني چه ثمره اي به جز تلف كردن سرمايه هاي مادي و عمر نيروهاي انساني و شكست براي فرهنگ قرآني كشور و آموزش و پرورش داشت ؟
چرا بايد در يك سيستم و نظام، يك فرد به خاطر داشتن پست مديريتي، اين قدرت را داشته باشد كه چنين طرح و برنامه هايي را به نظام آموزشي و پرورشي تحميل كند و كسي را ياراي رويارويي حتّي در حد تذكر به ايشان نباشد. پس شوراي عالي آموزش و پرورش در اين گونه امور چه وظيفه اي دارد ؟
نمونه دوم : مدارس تخصصي قرآن دوره ابتدايي كه قدم مثبت و موفقي در آموزش و پرورش به شمار مي رفت و با دستور شوراي عالي آموزش و پرورش تشكيل و راه اندازي شده بود، چرا در عمل تعطيل و به حال خود رها شده است. چرا طبق ضوابط عمل نمي شود و تكليف روشن نمي گردد. اين امور مشخص كه در درون سيستم قابل حل و فصل است.
نمونه سوم : معاونت پرورشي به جاي پرداختن به اموري مانند برگزاري « مسابقه شكوفه هاي قرآني » كه در اصل و تا كنون وظيفه سازمان اوقاف و امور خيريه ( وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ) بوده است و به دليل بالا بودن سطح مسابقات، حتي نيم درصد از دانش آموزان كشور را هم شامل نمي شود، به برگزاري هر چه بهتر مسابقات آن هم نه فقط حفظ و قرائت، بلكه در رشته هاي روخواني، روان خواني، مفاهيم و حفظ نسبي قرآن مي پرداخت تا اهداف اسناد تحولي سريع تر و بهتر محقق مي شد.
سوال : آيا مسابقات قرآني وزارت آموزش و پرورش با مسابقات ( شكوفه هاي قرآني ) سازمان اوقاف و امور خيريه ( وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ) كه دانش آموزان زير 16 سال را شامل مي شود، بايد يكي مي شد ؟
جواب : مسلماً خير؛ زيرا اولاً مأموريت ذاتي وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي يك مأموريت تبليغي و ترويجي است. و مسابقات در آن مجموعه فرهنگي موضوعيت دارد اما مأموريت وزارت آموزش و پرورش يك مأموريت آموزشي و تربيتي است. پس مسابقات دانش آموزي در اين نهاد طريقيت دارد و اين آموزش است كه موضوعيت دارد و مسابقات و فعاليت هاي تكميلي براي تقويت فرايند آموزش است.
نمونه سوم : كاش به جاي اعمال مديريت وزير سابق در جذب 5000 نفر از افراد به نام « مربي قرآن » كه بلاتكليفي چند ساله ايشان و سپس واگذاري اين افراد به بخش هاي گوناگون مانند معلمي در دوره ابتدايي و سمت هاي اداري، زمينه اي فراهم مي شد تا اين افراد از مجاري قانوني در حوزه نظارت بر حسن اجراي برنامه درسي قرآن, دوره هاي لازم را سپري مي كردند و در اين زمينه به كار گرفت مي شدند. اما اين تصميمات خلق الساعه و شكست هاي بعدي پيامدهاي منفي طولاني مدتي را بر آموزش و پرورش گذاشته كه كم ترين آن سلب اعتماد مردم از مديران و برنامه ريزان است.
7- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر هر بخش به وظيفه خود عمل مي كرد؛ تا آموزش روخواني از دوره پيش دبستاني شروع نشود و تا فوق ليسانس ادامه پيدا نكند و در آخر هم مهارت مورد انتظار تأمين نگردد. صلاحيت هاي مشتركي مانند روخواني و روان خواني نه تنها در آموزش و پرورش انتظارات برنامه ريزان را تأمين نمي كند؛ بلكه علي رقم همه فعاليت هايي كه بخش هاي مختلف مانند مركز آموزش نيروي انساني، معاونت پرورشي و دارالقرآن ها در داخل آموزش و پرورش و ساير ارگان ها در خارج از آموزش و پرورش هم رضايت بخش نيست.
8- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر آموزش و پرورش موظف مي شد تا در زمان معين به وظيفه آموزش عمومي قرآن خود عمل كند تا ديگر بخش ها مجبور به تكرار آن نباشند و بلكه در راستاي ارتقاء آموزش قرآن در جامعه قدم بردارند.
9- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر قوانين مصوب شوراي عالي آموزش و پرورش مانند ساعات رسمي آموزش قرآن ( سه زنگ در هفته ) به آساني در اكثر مدارس به يك يا دو زنگ تقليل پيدا نمي كرد و به جاي آن رياضي تدريس نمي شد.
10- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر به جاي تجميع ساعات قرآن در يك روز و خسته كردن دانش آموزان، طبق مصوبه شوراي عالي آموزش و پرورش، در سه روز با فاصله معين و آن هم ترجيحاً زنگ اول يا دوم آموزش داده مي شد.
11- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر بر سر نخواستن درس قرآن توسط آموزگار، دبير غير مرتبط، معلمان داراي تقليل ساعات كار، مربيان قرآن ، مدير و معاونان و خلاصه هركس كه ساعات اضافي دارد و براي پركردن ساعت بايد قرآن تدريس كند، دعوا و شكايت نمي شد.
12- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر به جاي تعطيلي نظارت و ارزش يابي آموزشي و از بين بردن معلمان راهنماي شهري و روستايي در سال هاي گذشته، اين بخش احيا و مورد حمايت قرار مي گرفت تا انگيزه و تلاش آن دسته از معلمان و مربيان علاقمند تدريس قرآن رفته رفته به سردي نمي گراييد و از بين نمي رفت.
13- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر طبق قانون شوراي عالي آموزش و پرورش هر طرح و برنامه قرآني ابتدا به تصويب و تاييد اين شورا مي رسيد تا در صورت داشتن اعتراض و انتقاد معلوم مي شد چه كسي بايد پاسخگو باشد، شوراي عالي يا وزير سابق كه ديگر در آموزش و پرورش نيست.
14- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر هر طرح و برنامه قرآني پس از تاييد نظرات كارشناسي و اخذ مجوزهاي قانوني ابتدا به صورت آزمايشي اجرا و سپس نسبت به اجراي سراسري آن اقدام مي شد. در سال هاي اخير اين رويه سازمان پژوهش به دليل اعمال مديريت اشخاص كنار گذاشته شده و همين مسئله موجب بروز اختلاف نظرهاي زيادي بين كارشناسان و مديران شده است.
اسناد تحولي
15- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر تحقق اسناد تحولي مبناي عمل قرار مي گرفت و نه مصالح افراد و جريان هاي حاكم؛ و از اجراي هرگونه طرح و برنامه مغاير يا موازي جلوگيري مي شد. امروز چه كسي بر اجراي اسناد تحولي نظارت مي كند ؟ بايد غم اين همه مشكلات را به چه كسي گفت ؟ مجريان بايد از كجا بر اجراي صحيح اسناد تحولي اعتماد پيدا كنند؟ معلوم نيست!
در سه سند تحولي وزارت آموزش و پرورش شامل سياست هاي ابلاغي مقام معظم رهبري، سند تحول بنيادين و سند برنامه درسي ملي
اهداف آموزش عمومي قرآن ( مصوب شوراي توسعه فرهنگ قرآني كشور ) شرح وظايف و مأموريت هاي اين وزارت خانه به روشني بيان گرديده است. اما اين كه چرا به جاي تحقق اهداف و كيفيت بخشي به آن ها، همواره با گسترش كميت ها، از كيفيت برنامه هاي درسي و فعايت هاي رسمي كاسته مي شود، جاي بسي تعجّب و شگفتي است.
16- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر پس از گذشت چهار سال از تصويب اسناد تحولي، مغايرت هاي اسناد كه به دليل توليد موازي به وجود آمده بود، برطرف مي شد. تا زمينه اختلاف نظرات را كاهش مي داد.
اسنادي كه در نگاشت هاي اوليه صحيح بود، اما در اثر نفوذ افراد و جريان هاي خاص به گونه اي ديگر آن هم به صورت ناگهاني به تصويب رسيده و ارائه گرديده است.
مانند اهداف آموزش عمومي قرآن كه چشم انداز آن در مرحله تصويب و بدون كارشناسي به تصويب رسيده و با ساير مفاد تناسب و سنخيت ندارد. و يا در سند برنامه درسي ملي موضوع تلفيق دروس ديني و قرآن در مرحله نهايي به سند تحميل شده است. اين امر با نگاشت هاي پيشين تناسب و سنخيت ندارد و در صورت اجرا نگران كننده است.
مركز آموزش و ارتقاي نيروي انساني
17- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر معلمان مدارس از آموزش هاي لازم به اندازه كافي بهره مند مي شدند.
سال هاست كه آموزش معلمان، فاقد حداقل كارآيي لازم است.
مشكلاتي كه دوره هاي آموزشي را تهديد كرده و اثر بخشي آن را ناچيز مي كند فراوان است. و متاسفانه در طول اين سال ها هم به قوت خود باقي است. انتخاب نامناسب نيروهاي واجد شرايط و شايسته براي تأمين مدرس كشوري؛ اختصاص ساعات آموزشي ناكافي براي آموزش آنان؛ تعداد بيش از اندازه افراد حاضر در كلاس هاي آموزشي، كه مانع اجراي كارگاهي كلاس ها شده و كيفيت را تا حد زيادي كاهش مي دهد؛ قبولي همه افراد شركت كننده به دليل كمبود امكانات و شرايط ارزيابي و ... به علت ضعف سيستم موجود؛ تنها بخشي از دلايل ناكارآمدي دوره هاي تأمين مدرسي و نيز آموزش معلمان است.
در آموزش و پرورش حدود يك ميليون نفر معلم مشغول تدريس هستند كه نيمي از ايشان در دوره ابتدايي فعاليت مي كنند. اغلب اين افراد در خواندن روان قرآن كريم دچار اشكال هستند و در عين حال آموزش قرآن مدرسه را هم به عهده دارند.
18- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر مركز نيروي انساني براي مديران مدارس دوره هاي نظارت و ارزش يابي از دروس مخصوصا درس قرآن را پيش بيني مي كرد تا اين امر خطير به بهانه سر رشته نداشتن مدير مدرسه مورد غفلت قرار گيرد. و يا مربيان و افرادي كه به هر دليل به آموزش قرآن مي پردازند حتماً صلاحيت ايشان مورد تاييد مراجع ذي صلاح قرار گرفته باشد و در صورت نياز به شركت در دوره هاي آموزشي مؤثر فراخوانده شوند.
معاونت پژوهشي
19- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر هر يك از فعاليت هاي قرآني آموزش و پرورش پيوست پژوهشي داشت تا معلوم شود بر اساس كدام نظريه و ديدگاه علمي و پژوهش ميداني به اين روش و طرح و برنامه رسيده شده است؟
با آن كه معاونت پژوهشي اين وزارت خانه در ارائه آثار و منابع پژوهشي در زمينه آموزش قرآن موفق و پيشرو بوده و نيز در تهيه و توليد اسناد تحولي و ونابع آموزشي و كتب درسي مهم ترين نقش را داشته،در حال حاضر اغلب طرح و برنامه هاي قرآني در وزارت آموزش و پرورش از اعتبار علمي قابل قبولي برخوردار نيست و تنها بر اساس سلايق و علايق افراد و جريان ها بنا نهاده شده است.
20- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر پژوهش هاي متعددي كه در قالب ارزش يابي ها، بروندادها، پايان نامه ها و ... از سوي افراد حقيقي يا حقوقي انجام شده است، كار بست پژوهشي داشت و مورد استفاده ساير معاونت ها و دفاتر ستادي قرار مي گرفت. مديريت هاي فعلي اين قدرت را دارد كه در مقابل كاربست هاي پژوهشي به راحتي مقاومت كند و نسبت به آن ها بي توجه باشد.
معاونت آموزشي
21-قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر به اجراي برنامه ها تا حصول نتيجه توجه مي شد. بررسي ها و تجارب عيني نشان مي دهد برنامه هاي درسي و آموزشي به دليل عدم نظارت صحيح و دقيق و مستمر به صورت تمام قد و كامل اجرا نمي شوند. همين مسئله در شكاف آموزشي موجود بين اهداف قصد شده و اهداف كسب شده به خوبي نمايان است.
22- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر سيستم ارزش يابي دقيق نسبت به شناسايي و تشويق افراد و مدارس و مناطق موفق در امر آموزش عمومي قرآن و فعاليت هاي قرآني طبق برنامه ريزي و اجراي دقيق و نظارت مستمر اقدام مي كرد. در حال حاضر ملاك هاي ارزيابي و تعيين افراد نه بر اساس كيفيت كار بلكه متناسب با مدارك و مسائل كمي است.
معاونت پرورشي
23- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر حوزه ستادي ( يعني وزير محترم و شوراي معاونان وزارت آموزش و پرورش، شوراي عالي آموزش و پرورش، شوراي توسعه فرهنگ قرآني و ساير مديران عالي ) دچار اين خطاي اساسي نمي شدند كه آموزش و فعاليت هاي قرآني يعني معاونت پرورشي و معاونت پرورشي است كه عمده ترين برگزار كننده فعاليت هاي قرآني و فرهنگي است.
در صورتي كه با يك نگاه اجمالي به ميزان فعاليت ها، تعداد توليدات بسته هاي آموزشي و تيراژ آن ها و ساعات آموزشي و تعداد مخاطبان و نيز اثر بخشي آن ها، آيا سهم معاونت پرورشي كمتر از حوزه هاي ديگر نيست ؟!!
آنچه كه اين وضعيت را باعث شده مشخص نبودن مأموريت ذاتي و اصلي معاونت پرورشي است كه به او اين اجازه را مي دهد. و الّا آموزش عمومي قرآن در وهله اول در حوزه اهداف و برنامه هاي معاونت پژوهشي به عنوان برنامه ريز آموزشي و درسي است و در وهله دوم با معاونت آموزشي است كه وظيفه اجراي كامل و مستمر و نيز نظارت بر حسن اجراي برنامه هاي درسي را بر عهده دارد. و در وهله سوم معاونت پرورشي است كه وظيفه تبليغ و ترويج برنامه هاي آموزشي و تربيتي را بر عهده دارد.
سوال : با توجه به اين كه وظيفه برنامه ريزي درسي و آموزشي با معاونت پژوهشي است و اجراي آن با معاونت آموزشي؛ و اگر معاونت پرورشي در حوزه آموزش و برنامه درسي وظيفه تبليغي و ترويجي ندارد، پس چرا كميسيون آموزش عمومي قرآن به اين معاونت سپرده شده است ؟!!! و اگر وظيفه دارد، پس چرا با وجود مسئوليت آموزش عمومي قرآن در سال هاي اخير، تا كنون كاري نكرده است ؟
24- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر به جاي راه اندازي 10 هزار مدرسه قرآني و تلف كردن سرمايه هاي مادي انساني در اين راه، به تجهيز امكانات درسي مانند لوحه آموزشي، لوح فشرده و ضبط پخش صوت قرآن و ... حداقل در مدارس محروم روستايي مي كردند.
25- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر به جاي اجراي طرح ملي حفظ قرآن - كه در عمل، مطالبه رهبري در خصوص تربيت ده ميليون حافظ قرآن را در مقابل اسناد تحولي قرار مي دهد - به اجراي سياست هاي ابلاغي رهبر معظم انقلاب همّت مي گماشت، مقبول تر و معقول تر نبود ؟
آيا اگر به جاي ارائه آمار سه ميليون و دويست هزار نفري دانش آموزان حافظ قرآن در سايت معاونت پرورشي كه البته با تهديد و وعده و وعيد در ادارات آموزش و پرورش استان ها و مناطق اتفاق افتاد، از فضا و ساعات آموزش قرآن براي حفظ پيام هاي قرآني و سوره هاي پركاربرد كه در كتاب هاي درسي آمده است، بهره مي جستند، مناسب تر نبود ؟
26- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر مانند دهه هاي اول انقلاب، مدارس محروم و روستايي كشور در تخصيص اعتبارات و طرح و برنامه هاي حمايتي در اولويت بودند. نه اين كه از اعتبارات موجود نه تنها ريالي براي حمايت از اين مدارس در زمينه رشد و توسعه آموزش هاي قرآني كمك گرفته نمي شود، بلكه با چنين فكري هم موافقت و همراهي لازم صورت نمي گيرد. بررسي طرح و برنامه هاي بي شمار چند سال اخير به خوبي بيانگر اين نكته است.
از حرف تا عمل
27- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر عزم جدي و ملّي در رفع مهجوريت قرآن كريم در مسئولان و مديران اين وزارتخانه ديده مي شد. تجربه نشان مي دهد كارهاي متفرقه، سليقه اي و مقطعي هرگز پاسخ گوي منويات رهبر معظم انقلاب در انجام « كار كارستان » نبوده است، تا جاي خالي قرآن در آموزش و پرورش را پر كند.
آيا به راستي مديران محترم آموزش و پرورش مي توانند بگويند در راستاي لبيك گويي به رهبر انقلاب كار كارستاني كرده اند و قرآن را از مهجوريت خارج كرده اند ؟ و يا همواره گناه را به گردن دولت هاي قبلي مي اندازند. و از آن جا كه دولت هاي پيشين همواره در يك حاشيه امن قرار دارند، هر كس به خود اجازه انجام هر نوع سليقه كاري را مي دهد ؟
28- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر مديران آموزش و پرورش بدون نظر و امضاي متخصصان و كارشناسان علمي و نيز كاربست نتايج پژوهشي، دست به اقدام و عمل نمي زدند.
29- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر مديران مدارس به جاي سفارش به معلمان براي دادن نمرات بالا در درس قرآن و يا اختصاص ساعت درس قرآن به ساير دروس، بر امر آموزش معلم نظارت دقيق و مستمر داشتند و بي سوادي قرآني دانش آموزان كشور را تحمل نمي كردند. و در صدد تحقق هدف كسب سواد قرآني توسط دانش آموزان بر مي آمدند.
نتيجه كار
30- قرآن در وزارت آموزش و پرورش مهجور نبود اگر باور داشتيم كه امروز دقيقاً نتيجه كشته گذشته را درو مي كنيم و با برنامه ريزي ها و رفتار آموزشي گذشته، نبايد بيش از اين انتظار موفقيت داشته باشيم.
جايي كه مديران كشور به كميت ها و آمارهاي فريبنده دلخوشند و برايشان مهم نيست كه در مدرسه و كلاس درس چه اتفاق مي افتد، آيا آن ها از امكانات و شرايط آموزشي صحيح برخوردارند و يا به دلايلي چون نداشتن امكانات اوليه چون لوحه و سي دي و يا آشنا نبودن با روش هاي صحيح تدريس، همواره از آموزش قرآن وحشت دارند ؟
تعدد دروس و حجم كتاب هاي درسي و كمك درسي از يك سو و انتظارات اولياي دانش آموزان از معلمان در توجه بيش تر به دروس پايه ( رياضي، علوم تجربي و ... ) از سوي ديگر و ناتواني معلم در اثر سوء مديريت در سال هاي گذشته، از جمله آسيب هايي هستند كه باعث مي شوند معلم به راحتي ساعات آموزش قرآن را به دروس ديگر اختصاص دهد.
سخن پاياني
ده سال قبل مقام معظم رهبري از مهجوريت قرآن گله داشتند و ما گوش نكرديم و روزگار گذشت.
نمي دانم سخن آن روز رهبري، حرف دل امام زمان عجل الله تعالي فرجه الشريف هم هست يا نه ؟
اما من از روزي مي ترسم كه رسول اكرم صلي الله عليه و آله قرآن را دست مي گيرند و از امت خود در مهجوريت قرآن اين گونه شكوه مي نمايند كه : « يـا رَّبِ اِنَّ قَومِ اتَّـخَـذوا هـذَا الـقُرآنَ مَهـجورًا »
سوره قرقان / آيه 30
و ما آن روز، مخاطب پيامبر اعظم و اين آيه شريف باشيم.
و السلام
ارديبهشت 1395
و ننزل من القرآن ما هو شفاء و رحمة المؤمنين
و لا يزيد الظالمين الا خسارا
سوره اسرا / آيه 82
باران که در لطافت طبعش خلاف نیست در باغ لاله روید و در شوره زار خس
سعدي
امام خمینی ره: «تربیت باید قرآنی باشد؛ بچه های ما باید تربیت قرآنی بشوند.»