شوخيهاي پيامبر

نشاط  و شادي در سيره معصومان (عليه‌السلام)

نشاط و سرور بخشي از سرشت انسان است. بدين جهت قوانين روح‏ بخش اسلام به پيروان خود نشاط و شادماني مي‏بخشد. پيامبر خاتم‏نيزهميشه شادمان بود و بر اين امر تاكيد مي‏ورزيد . افزون‏براين ، بعضي از روايات نشان مي‏دهد معصومان(عليهم السلام)دركجا ودر پي چه مسايلي شاد مي‏شدند وبراي شاد و بودن چه برنامه‏هايي‏ارائه مي‏كردند.

پيامبر اكرم(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله)با يارانش مزاح مي‏كرد، اجازه مي‏داد ياران با وي مزاح كنند وگاه به شوخي ياران با يكديگر ، گوش مي‏سپرد و تبسم مي‏فرمود . او هرگز شاديهاي يارانش را برهم نمي‏زد مگر وقتي ‏سخن يا عملي خارج از محدوده شرع از آنها مشاهده مي‏كرد.

آيا ظاهر شدن آثار آن همه خوشحالي بر چهره شريف پيامبر و يا ديگر رهبران امت در اثر عملكرد خوب برخي از پيروان وعلاقه‏مندان دليل سرور و شادماني اهل‏بيت(عليهم السلام)نيست؟

البته اين شادمانيها با عربده كشي‏ها و خنده‏هاي غيرمُجازي كه ‏گاه به سلامت و امنيت و نشاط و حتي حيثيت ‏يك ملت و مذهب زيان ‏مي‏رساند،تفاوت دارد.آن گونه شاديها رانه دين تاييد مي‏كندنه عقل سالم.

 • چهره هميشه شاداب پيامبر و علي(عليهما ‌السلام)

چهره مقدس پيامبر(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله)هرگز درهم كشيده و گرفته نبود مگر هنگام‏ نزول آيات موعظه يا نزول آيات قيامت كه هر شنونده را دچار افسردگي و دگرگوني غير قابل وصف مي‏كرد.

فيض كاشاني مي‏نويسد: پيامبر(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) هنگام ملاقات يارانش چهره‏اش بيش ‏از ديگران شاداب و خندان بود. گاه چنان مي‏خنديد كه دندانهاي ‏مباركش نمايان مي‏شد.

 • گشاده رويي و خوش طبعي علي(عليه‌السلام)

مرحوم قمي مي‏نويسد: حُسن خلق و شكُفته رويي آن حضرت چنان بودكه دشمنانش بدين سبب بر وي خرده مي‏گرفتند. عمروبن عاص مي‏گفت:

او بسيار خوش طبعي مي‏كند. البته عمرو اين سخن را از عمر آموخته بود.

او براي اينكه خلافت را به آن حضرت نسپارد، خوش طبعي را عيب‏علي (عليه‌السلام) شمرد.

روزي معاويه به قيس بن سعد گفت:خدا رحمت كند ابوالحسن را كه بسيار خندان وشكفته وخوش طبع بود.

قيس گفت: آري چنين بود؛ رسول خدا (صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) نيز با يارانش خوش طبعي‏مي‏كرد و خندان بود. اي معاويه! تو به ظاهر او را مدح مي‏كني اما هدفت ‏بدگويي و خرده‏گيري است. اما بدان به خدا سوگند، آن حضرت‏ با آن شكُفتگي و خنداني، هيبتش از همه فزونتر بود؛ و آن هيبت ‏به ‏سبب تقوايش بود....

 • شوخي و مزاح پيامبر(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) با ياران

گاه پيامبر با يارانش مزاح كرده، آنها را شادمان مي‏ساخت و مي‏فرمود:

«اني لامزح و لااقول الا الحق.» ، من مزاح مي‏كنم و جز حق چيزي نمي‏گويم.

طريحي هم مي‏نويسد: «كان رسول الله (صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) يداعب الرجل يريد ان ‏يسره‏» پيامبر(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) با انسان به قصد آن كه شادمانش سازد شوخي مي‏كرد.

نكته قابل دقت اين است كه پيامبر(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) خود مزاح را آغاز مي‌كرد و برآن بود بدين وسيله سرور و نشاط را در يارانش زنده نگه دارد.

اين كار پيامبر بزرگوار اسلام در رفع خستگيها و فشارهاي ناشي ازمشكلات زندگي يارانش موثر بود. نمونه‌هاي زير بخشي از لطايفي است كه از آن حضرت ثبت شده و به دست ما رسيده است، بخوانيد:

*****

 1- آرامتر برو كه بلورها نشكنند

در يكي از مسافرتها، غلام سياه و خوش صدايي به نام «انجشه‏» همراه حضرت بود كه به دستور پيامبر(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) آواز ويژه تند رفتن شتران ‏مي‏خواند. و در آن كاروان برخي از زنان پيامبر و ام‏سليم نيز حضور داشتند.

انس مي‏گويد: حضرت گاهي با انجشه شوخي مي‏كرد و مي‏فرمود:

«رويدا يا انجشه لا تكسر القوارير (يعني ضعفه النساء.»

انجشه! قدري آرامتر بران تا بلورها خرد نشود.(يعني زنان آزار نبينند).

 2- چه كسي اين بنده را مي‏خرد!

روزي حضرت بازوي يكي از يارانش را از پشت‏سرگرفته و فرمود:

چه كسي اين بنده را مي‏خرد؟ [يعني بنده خدا را و مراد پيامبر  از اين كاري مزاح بود].

 3- پير زنها  به بهشت نمي‏روند.

روزي پيامبراكرم(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله)به پيرزني از طايفه اشجع فرمود: اي‏اشجعيه! بدان هرگز پيرزن داخل بهشت نمي‏گردد.

پيرزن از شنيدن اين حرف اندوهگين شد. بلال از راه رسيد و با مشاهده آن صحنه، وضعيت زن را براي پيامبر نقل كرد. حضرت به بلال‏فرمود: سياه چهرگان هم به بهشت نمي‏روند. بلال نيز مانند پير زن اندوهگين گشت. عباس، عموي پيامبر، بر آنها گذشت و پس از آگاهي ‏از حالشان، ماجرا را براي پيامبر بازگفت. پيامبر فرمود: پيرمردها  هم به بهشت گام نمي‌نهند.

آنگاه رسول خدا(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) هرسه را طلبيد و فرمود: خداوند اينان را بابهترين شكل ظاهري داخل بهشت مي‏گرداند. سپس فرمود: خداوند آنهارا در قالب جواناني نوراني وارد بهشت مي‏سازد.

 4- او همان نيست كه در چشمانش سفيدي هست؟!

ابن شهرآشوب مي‏نويسد: روزي آن حضرت به زني كه از همسرش سخن‏مي‏گفت، فرمود: آيا او همان نيست كه در چشمانش سفيدي است؟ زن‏بلافاصله گفت: نه. آنگاه به خانه رفته، ماجرا را براي شوهرش بازگفت. او كه دريافته بود پيامبر مزاح كرده است. به همسرش‏گفت: آيا نمي‏بيني سفيدي چشمم از سياهي‏اش زيادتر است؟

 5- شوخي و مزاح با اميرمومنان(عليه‌السلام)

روزي پيامبر(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) و علي(عليه‌السلام) كنار يكديگر خرما مي‏خوردند. حضرت هسته ‏خرمايي كه مي‏خورد، نزد علي(عليه‌السلام)مي‏گذارد. هنگامي كه از تناول خرما دست كشيدند، تمام هسته‏هاي خرما نزد علي(عليه‌السلام)جمع شده بود.

پيامبر(صلي‌الله‌عليه‌و‌آله) به علي(عليه‌السلام) فرمود:

«يا علي انك لاكول.»

اي علي! بسيار مي‏خوري.

علي(عليه‌السلام) گفت: «يا رسول الله الاكول من ياكل الرطب و النواه‏»

اي رسول خدا! بسيار خور كسي است كه خرماها را با هسته‏اش‏خورده است.

 6- دست گذاردن برچشم برخي ياران

حضرت برخي ياران را از پشت‏سر بغل مي‏گرفت و دو دستانش را بر چشمانشان مي‏گذارد تا آنها را بيازمايد آيا مي‏توانند با چشم‏بسته طرف مقابل را تشخيص دهند؟ 

***** 

پیامبر اكرم(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) با یارانش مزاح می‏كرد، اجازه می‏داد یاران باوی مزاح كنند و گاه به شوخی یاران با یكدیگر، گوش می‏سپرد و تبسم می‏فرمود. او هرگز شادیهای یارانش را برهم نمی‏زد مگر وقتی‏ سخن یا عملی خارج از محدوده شرع از آنها مشاهده می‏كرد.

آیا ظاهر شدن آثار آن همه خوشحالی برچهره شریف پیامبر و یادیگر رهبران امت در اثر عملكرد خوب برخی از پیروان وعلاقه‏مندان دلیل سرور و شادمانی اهل‏بیت(علیهم السلام) نیست؟

در قسمت پیشین شادمانی‌ها و شوخیهای پیامبر را برایتان ارائه كردیم و اكنون در پی این نوشتار ارتباط اطرافیان آن حضرت را با ایشان برایتان بازگو می‌كنیم:

شوخی یاران با پیامبر(صلی‌الله‌علیه‌و‌آله)

پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله)به دیگران اجازه می‏داد با او مزاح كنند. نعیمان ‏بدری یكی از یاران همیشه شاد پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) گاه با آن حضرت شوخی‏ می‏كرد و حضرت را می‏خنداند. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) نه تنها موضع منفی نمی‏گرفت ‏بلكه تبسم می‏فرمود.

روزی نعیمان به مرد عربی كه عسل می‏فروخت، رسید. ظرفی عسل ‏گرفت و به خانه عایشه آورد و به او تحویل داد. و مرد عرب را بر در خانه ‏پیامبر نگه داشت و خود رفت. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) چنان اندیشید كه نعیمان‏ عسل را به رسم هدیه آورده است. بدین جهت آن را قبول كرد و به‏ درون خانه رفت. نعیمان بار دیگر از جلوی خانه پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) عبوركرده ملاحظه كرد كه مرد عرب هنوز بر در خانه ایستاده است. مدتی‏بعد، مرد عرب اهل خانه را مخاطب قرار داد و گفت: اگر پولش را نمی‏دهید، عسل را برگردانید.

پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) از ماجرا با خبر شده، بی درنگ قیمت آن را به مرد عرب پرداخت. آنگاه به نعیمان فرمود: چه چیز تو را واداشت چنین‏كنی؟

نعیمان گفت: دیدم پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) عسل دوست دارد. فرصت را غنیمت‏ شمرده، چنین كردم.

 • شوخی مرد عرب در یكی از حالات سخت

روزی حضرت بسیار اندوهگین و در این هنگام مردی به دیدار ایشان آمده بود.

مرد عرب خواست چیزی بپرسد، اصحاب گفتند: نپرس; چهره پیامبر چنان گرفته است كه ما جرات پرسیدن نداریم.

او گفت: مرا به حال خود واگذارید، سوگند به خدایی كه او را به پیامبری برانگیخت، هرگز رهایش نمی‏كنم تا خنده برلبانش ظاهرشود. آنگاه به پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله)گفت: ای رسول خدا، شنیده‏ایم دجال با نان و غذا نزد مردم گرسنه می‏آید. پدر و مادرم به فدایت، آیا باید از غذا خودداری كرده، نخورم تا از لاغری بمیرم یا بهتر است نزد دجال غذای كامل بخورم و چون سیر شدم به خدا ایمان آورم.

پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) آن قدر خندید كه دندانهای مباركش نمایان شد. سپس‏فرمود: خیر، خداوند تو را به وسیله آنچه دیگر مومنان را بی‏نیاز می‏كند، بی‏نیاز می‏سازد.

 • شوخی صهیب با پیامبر 

روزی حضرت به صهیب بن سنان فرمود: با آنكه از چشم درد رنج‏ می‏بری، خرما می‏خوری؟

صهیب گفت: این چشم من درد می‏كند اما من خرما را با طرف دیگر می‏خورم.

 • شنیدن شوخیهای یاران با یكدیگر

گاه یاران در محضر رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) با یكدیگر مزاح می‏كردند و می‏خندیدند. پیامبر نیز تبسم می‏فرمود و جز در موارد خلاف شرع‏ تذكر نمی‏داد.

سماك بن حرب می‏گوید: به جابر بن سمره گفتم: آیا با پیامبر نشست و برخاست هم می‏كردی؟

گفت: آری، بسیار.

برنامه پیامبر پس از نماز صبح این بود كه‏ تا آفتاب نزده، محل نمازش را ترك نمی‏كرد. در این بین، یاران درباره‏ دوران جاهلیت و برخی از كارهای جاهلانه‏شان سخن می‏گفتند و می‏خندیدند. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) صدای آنها را می‏شنید و تبسم می‏فرمود.

گروهی از یاران پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) از جمله سویبط مهاجری و نعیمان بدری‏ در سفر گاه باهم مزاح می‏كردند. روزی سویبط به شوخی‏ همسفرانش را گفت: غلامی فروشی دارم، می‏خرید؟ گفتند: آری.

سویبط گفت: ضمنا بدانید او ادعایی هم دارد و به شما خواهدگفت من آزادم. پس اگر سخنش را گوش كنید، غلامم را از دست می‏دهیدو ضایع خواهید كرد. پس نعیمان را غلام معرفی كرد. مسافران او را به ده قلایص خریدند و سپس نزد نعیمان آمده، طنابی برگردنش‏افكندند. نعیمان گفت: این مرد با شما شوخی كرده، من آزادم.

خریداران اظهار داشتند: از پیش با خبر بودیم چنین سخن خواهی‏گفت.

آنگاه او را كشان كشان با خود می‏برند. در این لحظه، دوستان‏ همسفرش كه از این جریان سخت می‏خندیدند. دنبال خریداران ‏رفته، آزادش كردند. پیامبر (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) باشنیدن این ماجرا تا مدتی‏ می‏خندید.

 • توصیه و تشویق به مزاح و شوخی

پیامبر و معصومان (علیهم السلام) علاوه بر این كه خود چهره شادابی ‏داشتند به دیگران نیز سفارش می‏فرمودند كه هرگز با چهره‏های عبوس و گرفته رو به رو نشوید.

یونس شیبانی می‏گوید: به محضر امام صادق(علیه‌السلام)رسیدم. آن‏حضرت پرسید: مزاح شما با یكدیگر چگونه است؟ جواب دادم كمتر بایكدیگر مزاح می‏كنیم.

حضرت فرمود: چنین نباشید; زیرا شوخی و مزاح بخشی از حسن خلق‏است و شما با این شوخی برادرت را خوشحال می‏كنی. رسول‏خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) همواره شوخی می‏كرد و می‏خواست مردم را شادمان كند.

شخصی ازمحضر امام موسی بن جعفر(علیه‌السلام)پرسید: فدایت گردم، گاه درمیان گروهی هستم كه می‏گویند و می‏خندند، چه كنم؟ حضرت فرمود:

اشكالی ندارد به شرطی كه فحش نباشد. سپس فرمود: بیابانگردی به ‏محضر رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) می‏آمد و برای آن حضرت هدیه می‏آورد; ولی چون ‏قصد بازگشت داشت، می‏گفت: رسول‏الله! بهای هدیه ما را بدهید كه ‏می‏خواهم برگردم. پیامبرخدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله) از شوخی این مرد می‏خندید و چون‏ غمگین می‏شد، می‏فرمود: مرد بیابانی كجاست؟ كاش می‏آمد!

 *****

معصومان(علیهم السلام) وقتی می‏شنیدند كه شخصی صله رحم كرده، یا مومنی را خوشحال ساخته و یا گروهی از زندگی برادری باز كرده،بسیار خرسند و شادمان می‏شدند و پیروان خود را از این شادمانی ‏با خبر می‏ساختند تا مردم بدان كار روی آورند. در همین راستا،حضرت فرمود:

 « من سر مومنا فقد سرنی و من سرنی فقد سر الله »

كسی كه مومنی را شاد كند مراشاد كرده و كسی كه مرا شاد كندخدا را شاد كرده است.

با تشکر از آقای محمد جواد طبسی

منبع:http://www.tebyan.net/Religion_Thoughts/Articles/TheInfallibles/ProphetMohammed/2008/3/18/64288.html