آشنایی با رسم الخط قرآن نیاز تمامي اعضای جامعه اسلامی است

 

كارشناس مركزطبع ونشر قرآن آشنایی با رسم الخط قرآن را نیاز تمامي اعضای جامعه اسلامی دانست درحالي كه تنهاكارشناسان با اين ویژگی ها آشناهستند

به گزارش خبرگزاری شبستان، سیدمهدی سیف، مدرس و کارشناس قرآنی در نخستين نشست از سلسله نشست هاي بخش آموزش شانزدهمين نمايشگاه بين المللي قرآن با اشاره به تعریف رسم الخط قرآن گفت: قرآن با مشخصات خاص، رسم الخط قرآن نام دارد که بخش هایی از آن شبیه رسم الخط فارسی است و بخش هایی نیز مستقل و متفاوت خاص رسم الخط قرآن است.

وی درباره تفاوت رسم الاملاء و رسم المصحف گفت: رسم الاملاء کتابت معمولی زبان عربی است که در حالت عادی نوشته می شود اما رسم المصحف فقط ویژه کتاب قرآن است.

رسم الخط قرآن دو بخش دارد یکی مربوط به حروف الفبا و کلمات (رسم المصحف) و دیگری مربوط به حرکات و علائم (ضبط المصحف) می شود.

سیف درباره جایگاه و اهمیت رسم المصحف در جامعه قرآنی گفت: آشنایی با رسم الخط قرآن مورد نیاز تمامي اعضای جامعه اسلامی است درحالي كه تنها كارشناسان با ویژگی های خاص آن آشنا هستند.

وي رسم الخط قرآن را وسیله آشنایی و ارتباط با قرآن دانست و اظهارداشت: هر چه رسم الخط قانونمندتر و آسان تر باشد، ارتباط با آن آسان تر است.

وی خاطرنشان کرد: قرآن مطابق شیوه کتابت دوران اسلام نوشته شد و بعد در طول تاریخ مطابق تکامل و تطور املاء و رسم الخط از نظر خوشنویسی و عناصر کتابت تغییر یافته است. با توجه به حساسیت مسلمانان در جلوگیری از تحریف قرآن، از نظر حروف کتابت قرآن هیچ تغییری نداشته است اما ضرورت علامت گذاری و اعراب گذاری حروف قرآن با گذر زمان بیشتر احساس مي شود.

این مدرس قرآن ادامه داد: در طول تاریخ قرآن از حروف و کلمات ثابت بود اما از نظر اعراب و علامت گذاری تغییر کرد. زبان عربی از هر دو جهت تغییر کرده است و این باعث ایجاد شکاف و تفاوت نگارش عربی یا خط قرآن شد.

وی افزود: کمبود برخی حروف، اضافه بودن آنها، اتصال و انفصال کلمات ازجمله این تفاوت ها بود که با روش علامت گذاری مشکل آن مرتفع شد. رسم الخط قرآن برای حفظ امانت و دوری از تحریف تغییر نمی کند اما اعراب گذاری آن در حرکات و علامت ها شیوه های مختلف دارد.

این کارشناس قرآنی بااشاره به رسم الخط های کشورهای مختلف گفت: در مصر یک رسم الخط به نام رسم الخط مصری رایج است. در آسیای شرقی شبه قاره هند، پاکستان، افغانستان و منطقه سیستان و بلوچستان رسم الخط هندی در ترکیه و آسیای صغیر رسم الخط عثمانی و در ایران هم رسم الخط ایرانی رایج است البته در ایران انواع رسم الخط های ارایه شده است.

این کارشناس مرکز طبع و نشر قرآن کریم تصریح کرد: در ایران علاوه بر اینکه همه رسم الخط ها استفاده می شود، یک رسم الخط جدید ابداعی هم به کارگرفته می شود. در ایران به دلیل کثرت جمعیت ترک زبان رسم الخط ترک با سه منشاء عثمانی نیز بسیار مورد توجه است. پس از پیروزی انقلاب اسلامی خط عثمان طه رونق پیدا کرده است. عثمان طه خوشنویس اهل دمشق بود که حدود 30 سال پیش حلقه وصل بین خط هنری (تداخل و ترکیب برای زیبایی) با خط حروفچینی (منظم و روزنامه ای) ایجاد کرد و ترکیب حروف را کم کرد.

سيف افزود: عثمان طه به جای قلم نی، از قلم فلزی استفاده کرد، این دو مقوله باعث شد خط وی ویژگی های هر دو خط هنری و حروفچینی را داشته باشد و چشم نواز باشد.

وی با اشاره به مزایای خط عثمان طه گفت: خط عثمان طه بین مردم بسیار مقبول و موفق شد چون هم ویژگی های خط هنری و زیبایی آن را داشت و هم مانند خط حروفچینی برای عموم مردم خوانا بود. شیوه علامت گذاری عثمان طه شیوه مصری است.

سیف درباره رسم الخط کتاب های درسی گفت: رسم الخط کتاب های درسی دو مسیر را طی می کند. در کلاس اول دبستان، کلمات قرآن براساس نگارش فارسی و کلمات فارسی است اما در کلاس های سوم دبستان به بعد به رسم الخط کم علامت مرکز طبع و نشر می رسد و در حال حاضر هم کتاب های درسی دانش آموزان به ویژه در کلاس پنجم به طور کامل با این رسم الخط است.

بنابراين گزارش در ادامه نشست رضا نباتی، كارشناس برنامه ريزي قرآن دفتر برنامه ريزي و تأليف كتب درسي وزارت آموزش و پرورش، گفت: توجه به تجوید در رسم الخط قرآن از ویژگی های مثبت خط عثمان طه است اما برای ایرانیان در ابتدای کار آشنا نیست و قاریان نوجوان ایرانی با حروف صدادار، تشدید و جزئیات آن مشکل دارند.

اين کارشناس آموزش قرآن خاطرنشان کرد: طرح ارتقای آموزش قرآن در پایه سوم ابتدايي امسال اجرا می شود که دانش آموزان از ابتدا با خود قرآن آشنا می شوند و به قرآن کامل به صورت عملی مراجعه می کنند تا انس و ارتباط آنها تقویت شود. قرآن های مختصر 10 جزئی در این طرح به دانش آموزان ارایه می شود.

وي اظهارداشت: عموم مردم درجه اول باسواد فارسی خود قرآن را می خوانند و تفاوت های آن با رسم الخط عربی را در نظر نمی گیرند و این موجب می شود كه نتوانند راحت و روان قرآن بخوانند یا به اشتباه بیفتند. این مشکل باعث می شود.

نباتي بااشاره به رسم الخط جدید ایرانی به نام رسم الخط کم علامت گفت: ضعف ها و اشکالات در رسم الخط های مختلف در رسم الخط جدید ایرانی به حداقل رسیده و امتیازات و محاسن رسم الخط های دیگر در آن جمع بندی شده است. نام آن فعلاً موقتی است اما کارشناسان جهان اسلام آن را می پذیرند چون ساده است و برای آموزش قرآن پرکاربرد است. خلوت و کم علامت، نزدیک به فارسی است و ساده ترین شیوه آموزشی در عین اعتبار تاریخی و مستند بودن به شمار می آید.

همچنین مرعشی، استاد قرآن و کارشناس رسم الخط قرآن در ادامه نخستین نشست تخصصی بخش آموزش با عنوان نقش رسم الخط در آموزش قرآن گفت: در کشورهای اسلامی معمولاً یک یا دو رسم الخط رایج است. به عنوان مثال در کشورهای عربی فقط عثمان طه اما در ترکیه در کنار عثمان طه، رسم الخط ترکی و عثمانی نیز وجود دارد.

این کارشناس مرکز طبع و نشر قرآن کریم خاطرنشان کرد: یکسان بودن رسم الخط در کشورهای عربی امر آموزش قرآن را بسیار آسان کرده است. در ایران چهار رسم الخط شیوه مصری(عثمان طه)، شیوه ایرانی، شیوه هندی و شیوه ترکی رایج است. تنوع این رسم الخط ها عامل ایجاد مشکلاتی در آموزش قرآن است.

وی افزود: در رسم الخط جدید ایرانی، هدف مانوس شدن مخاطب ایرانی با رسم الخط قرآن است. در اعراب گذاری، خط به خط فارسی نزدیک شده و باعث می شود با این آسانی، سن آموزش قرآن کاهش می یابد. اما این شیوه هنوز در سطح جامعه رواج پیدا نکرده و این امر مربوط به مشکلات ناشر است که ناشرین باید به استفاده از این روش تشویق شوند.

شايان ذكر است نخستين نشست بخش آموزش شانزدهمين نمايشگاه بين المللي قرآن با عنوان "نقش رسم الخط در آموزش قرآن" یکشنبه دهم شهریور از ساعت 30/17 تا 19 در سالن جلسات نمایشگاه برگزار شد.