يك كارشناس و مؤلف كتاب‌های درسی قرآن كريم:
تعريف و تبيين «فلسفه آموزش قرآن كريم» در ايران امری ضروری است

 گروه انديشه : اصول، اهداف و رويكردهايی كه در اغلب اوقات در امر آموزش و فعاليت‌های قرآنی بدون توجه جدی به برنامه‌ريزی آموزشی و درسی مفروض گرفته شده، به فعاليت‌های پرهزينه ولی كم‌بازده منجر می‌شود.   

رضا نباتی كارشناس و مؤلف كتاب‌های درسی قرآن كريم، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا)، در مورد ضرورت اصلاح شيوه‌های آموزش قرآن كريم اظهار كرد: شايد بتوان گفت كه مدتی است در ايران در امر آموزش قرآن كريم ظلمی رخ داده است و مهم ترين عامل مهجوريت قرآن در ايران شده است.

وی در تبيين اين مسئله گفت: در اغلب آموزش‌ها و فعاليت‌های قرآنی اعم از آموزش روخوانی، روان‌خوانی، تجويد، صوت‌ولحن، وقف و ابتدا و ... به قرآن‌آموزان گفته‌ايم «بخوان و نفهم»، در حالی كه اگر ادبيات يك صد سال پيش و قبل از آن را بازنگری كنيم، وجود يك ادبيات قرآنی را در تار و پود فرهنگ مكتوب فارسی آن دوران، به عيان مشاهده خواهيم كرد.

اين عضو سازمان پژوهش و برنامه‌ريزی كشور در ادامه تصريح كرد: به راستی چه كسی گفته است كه عموم مردم بايد قرآن را با لهجه عربی، همراه با صوت و لحن و رعايت قواعد تجويدی و حتی تلفظ حروف بخوانند، در حالی كه حتی يك كلمه از آن چه را می‌خوانند نفهمند و بهره و حظی از آن چه می‌خوانند نبرند؟ و آيا همه مردم می‌توانند و علاقه‌مند هستند كه حافظ و قاری قرآن بشوند كه جلسات قرآن ما از همان ابتدای حركت، اين هدف خاص را نشانه رفته‌اند؟ اغلب اوقات اصول، اهداف، رويكردها وكليات آموزش‌ها و فعاليت‌های قرآنی مفروض گرفته شده و بی آن‌كه توجه جدی به مسئله برنامه‌ريزی آموزشی و درسی بشود, فعاليت‌های پرهزينه ولی كم‌بازده صورت می‌گيرد و در آخر خستگی را برجان مربی و قرآن آموز برجای می‌گذارد.

اين فعال قرآنی به عنوان نمونه به فقدان شناخت لازم مدير مدرسه و معلم از اهداف, اصول و رويكردهای آموزش قرآن در هر يك از دوره‌های تحصيلی اشاره و تصريح كرد: اين عدم آگاهی باعث می‌شود تا نظام آموزشی در مقاطع تحصيلی به اهداف و استراتژی‌های قصد شده دست پيدا نكند. اين كه هدف از آموزش در هر يك از پايه‌های تحصيلی چيست و دانش‌آموزان در پايان سال تحصيلی بايد به چه توانايی‌هايی دست پيدا كنند؟ و اين كه تعريف ما از هريك از اهداف قصد شده چيست؟ مثلا منظور ما از توانايی روخوانی چيست و چه تفاوتی با روان خوانی دارد؟ از سؤالاتی است كه پاسخ مناسبی می‌طلبد.

اين كارشناس و مؤلف كتاب‌های درسی تعريف و تبيين «فلسفه آموزش قرآن كريم» در ايران را امری ضروری در اين راستا دانست و اظهار كرد: بايد بدانيم در آموزش قرآن كريم به چه رويكردهايی می‌بايست توجه كرد و چه اصولی بر اين برنامه درسی، حاكم است. شناخت الگوهای مناسب تدريس و اينكه معلم بايد حائز چه حداقل‌هايی از صلاحيت‌های علمی و حرفه‌ای در زمينه آموزش باشد از سؤالات الزامی ديگر در اين طرح است. نقش مديريت و نظارت برحسن اجرای آموزش و نقش والدين در پيشبرد برنامه درسی و حتی ميزان انس معلم و مدير و والدين با قرآن نيز از عوامل مهم و تأثيرگذار در اين طرح قلمداد می‌شود.

نويسنده مقاله «روش آموزش قرآن دوره ابتدايی»، لزوم نگرش همه‌جانبه به تمامی مؤلفه‌های آموزشی را، از ويژگی‌های اين طرح عنوان كرد و افزود: عناصر يك برنامه درسی و آموزشی به مثابه دانه‌های تسبيحی هستند كه بايد با يك نخ ارتباطی به هم مرتبط‌اند. بدون ارتباط هر يك از اين عناصر با كل مجموعه، آموزش به همان اندازه دارای افت خواهد شد. راه حل اين مشكل اساسی، در تدوين و تبيين «فلسفه آموزش قرآن در ايران» نهفته است.

نباتی با اشاره به رويكرد فرهنگی كشورهای پيشرفته جهان به امر آموزش خاطرنشان كرد: امروزه در دنيا و مخصوصا كشورهای پيشرو، به مقوله آموزش به عنوان يك رويداد فرهنگی نگريسته می‌شود. توجه به فرهنگ آموزش قرآن در كشورهای مشرق زمين يك نياز اساسی است؛ زيرا اين كشورها و از جمله ايران، بسياری از رفتار و افكار خود را از فرهنگ دينی و مذهبی، ادبيات، عرفان خود به دست می‌آورند. بی‌توجهی به فرهنگ‌سازی در امر آموزش و يادگيری باعث می‌شود كه تعليم و تربيت از عمق لازم برخوردار نباشد و به مرور كار‌كرد خود را از دست بدهد.

مسئول سايت گروه تأليف و تدوين كتب درسی اساس موفقيت پيامبر اعظم(ص) و بزرگان دينی و همچنين آيات روح بخش قرآن را توجه ويژه به عامل فرهنگ سازی دانست و در تبيين آن گفت: به عنوان مثال شما كودك خود را برای يادگيری نماز به مسجد يا مدرسه می‌فرستيد. او در مدت كوتاهی با صحيح‌خوانی، فصيح‌خوانی، تلفظ حروف خاص عربی، ترجمه عبارات نماز، آداب و شرايط و احكام عملی نماز آشنا می‌شود، اما اين كودك در اين آموزش‌ها به اين مسئله نمی‌رسد كه بايد در طول زندگی خود نماز بخواند. آيا واقعا اين آموزش موفق بوده است؟

اين كارشناس و مؤلف كتب درسی قرآن به دومين آيه از سوره مباركه جمعه «هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّينَ رَسُولًا مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَكِّيهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَإِن كَانُوا مِن قَبْلُ لَفِی ضَلَالٍ مُّبِينٍ» اشاره و تصريح كرد: در اين آيه و آيات متشابه به پيامبر اكرم(ص) فرموده شده است تا او قبل از آن كه كتاب و حكمت را به ديگران بياموزد، خود تلاوت كننده قرآن باشد. (یَتلو عَلَيهِِم آياتِهِ).

اين كارشناس سازمان پژوهش و برنامه ريزی كشور در ادامه افزود: آيا عموم شهروندان مسلمان كشور ما، از انس دائمی با قرآن كريم برخوردار هستند؟ و آيا از رجال سياسی و فرهنگی مملكت گرفته تا معلمان و مديران مدارس و اوليای دانش‌آموزان ارتباط و انس روزانه با قرآن كريم دارند؟ نبايد فراموش كرد كه همه ما از آن جهت نمازخوان شديم كه از همان دوره طفوليت كه چشم گشوديم، پدر و مادرمان را مشغول نمازخواندن ديديم؛ پدر و مادر خود را، مشغول خوردن سحری و زمزمه دعای سحر ديديم و روزه‌گير شديم. اما اين سؤال هنوز مطرح است كه كودكان ما، چندبار ما را مشغول خواندن قرآن ديده‌اند؟

نباتی به اجرای طرح تلاوت نور در مساجد كشور اشاره و تصريح كرد: طرح تلاوت نور از طرح‌های موفقی است كه در راستای ايجاد فضای مناسب برای انس دائمی و روزانه آحاد مردم با قرآن كريم نقش موثری داشته و بايد مورد توجه و تعميم قرار گيرد؛ همچنين مراسم قرآن آغازين مدارس در فضا‌سازی قرآنی مدارس اثر چشم‌گيری می‌تواند داشته باشد. اين امر مهم (ترويج فرهنگ قرآنی) از مسائلی است كه به برنامه‌ريزی جامع و كاملی نياز دارد.