پژوهش :بررسی نقش كلاسهای قرآنی در مدارس / 22
|
جمعه ۲۲ شهريور ۱۳۸۶ ۱۰:۳۲ شماره خبر : 164299 جايگاه درس قرآن در نظام آموزشی و چالشهای پيش روی آن | ||||||||
|
با تمام بازنگریهايی كه بارها در كتابهای درسی قرآن و دينی و هم چنين نحوه و ساعات تدريس و حتی آموزگاران اين دروس اعمال شده است، هنوز نواقصی در اجرای آموزش قرآن در نظام آموزشی وجود دارد كه به اختصار به این موضوع می پردازیم.
وزارت آموزش و پرورش در حال حاضر با وجود 15 ميليون دانشآموز و يك ميليون و يكصد نفر نيرو، عظيمترين و گستردهترين دستگاه اداری كشور محسوب میشود كه نسبت به ساير دستگاهها به توجه بيشتری نياز دارد، زيرا هرگونه سرمايهگذاری در اين زمينه به تعالی و آينده جامعه كمك میكند. «بررسی نقش كلاسهای قرآنی در مدارس» عنوان سوژهايی بود كه خبرگزاری ايكنا را بر آن داشت كه سلسه گفتوگوهايی با كارشناسان و مسئولان در وزارت آموزش و پرورش، كارشناسان دينی و قرآن و نمايندگان مجلس انجام دهد. در گزارش ابتدايی به بررسی نكاتی از قبيل آشنا بودن دانشآموزان پيش از ورود به مدرسه با قرآن، اهميت والدين به اهميت دروس قرآن و دينی، نبود راهبرد مشخص در تعليم آموزههای قرآنی در مدارس، داشتن تخصص لازم در تدريس، قرآن ايجاد فضای علاقهمندی برای دانشآموزان و بهرهگيری از رايانه و نرمافزار در آموزش قرآن پرداختيم؛ در اين گزارش به ديگر نكات مهم در اين سوژه با نظرات مسئولان نظامآموزشی، كارشناسان دينی و قرآنی و نمايندگان مجلس میپردازيم. در ابتدا به سراغ كارشناسان دينی و قرآن خارج از نظام آموزشی رفتيم تا به مقايسهی روش تدريس قرآن در داخل و خارج از مدارس بپردازيم كه نكتهی قابل توجهی كه نظر ايكنا را در زمينهی بررسی نقش كلاسهای قرآن به خود جلب كرد اين مهم بود كه موفقيت در انتقال مفاهيم قرآنی به دانشآموزان تنها با ارايه مطالب در كتابهای درسی قرآن و دينی محقق نمیشود بلكه بايد در ساير كتابهای درسی نيز اين مفاهيم وجود داشته باشد. آموزش مفاهيم قرآنی نبايد تنها در كتابهای قرآن و دينی باشد به همين منظور گفتوگويی با حجتالاسلام والمسلمين «محمدعلی ايازی» محقق و كارشناس قرآن صورت داديم. وی با تاكيد اين مهم گفت: آموزش مفاهيم قرآن نبايد مختص به كتاب درسی قرآن يا دينی باشد بلكه میتوان اين مطالب را در ساير كتابهای درسی نيز گنجاند تا از تاثيرگذاری بالايی برخوردار باشد. وی در ادامه افزود: معلمان و مربيان قرآنی در زمان تدريس خود بايد به طور همزمان آموزش هر آيه قرآن نكات اخلاقی و شأن نزول آن را نيز برای دانشآموزان بيان كنند، زيرا اين گونه تدريس تأثير زيادی در ماندگاری اين آيات و مفاهيم دارد. حجتالاسلاموالمسلمين «محمد حسن راستگو» كارشناس دينی با ابراز تاسف از به كارگيری روشهای تدريس نادرست گفت: خداوند در قرآن از دو روش مثل و قصه به وفور استفاده كرده است و قصههای فراوانی نيز به شكل مستقيم و غيرمستقيم در تفاسير قرآن وجود دارد، از اين رو اگر نظام آموزشی از اين دو روش در كنار ابزار پيشرفته از قبيل كارتون، فيلم، برنامههای تجسمی و هنر در آموزش استفاده كند بدون شك مفاهيم قرآنی به دانشآموزان بهتر منتقل میشود و در انتقال اين مفاهيم تنها بر عهدهی كتابهای درسی قرآن و دينی نخواهند بود. وی در پايان خاطر نشان كرد: نبايد آموزش آموزههای قرآن در نظام آموزشی مختص به دروس قرآن و دينی باشد بلكه بايد سعی شود تا با يك برنامهی صحيح اين آموزهها را به ساير دروس نيز انتقال دهيم به عنوان مثال در درس فارسی میتوانيم متون كهن مرتبط با آموزههای قرآنی را به جای متون ديگر جايگزين كنيم. آموزش قرآن با حساسيتهای خاصی روبهرو است كه اگر به آنها توجه نشود برای مخاطبان خود جذابيت خاصی نخواهد داشت از جمله حساسيتهای موجود در آموزش قرآن عنصر زمان است كه در بسياری از مواقع متاسفانه فراموش میشود.
آموزش قرآن بدون در نظر گرفتن عنصر زمان از موفقيت كمتری برخوردار است نظام آموزشی با رويكرد اسلامی با گذشت 28 سال هنوز در فضای قبل از انقلاب در آموزش قرآن به سر میبرد، حتی روشهای آموزشی كه برای درس دينی و قرآن استفاده میشود نيز متاثر از همان دوران است اين در حالی است كه اگر مسئولان آموزشی ديد خود را گسترش دهند میبينند كه يك نسل در نظام آموزشی درس قرآن و دينی را فرا گرفتند كه «فقط خواندند؛ نياموختند»، اين مطالب را كارشناسان نظام آموزشی نيز تاييد كردهاند. «ابوالقاسم جامهبزرگ» مدير كل دفتر ابتدايی و پيشدبستانی در وزارت آموزش و پرورش در اين زمينه گفت: برای موفقيت در جذب دانشآموزان بهويژه در مقطع پيشدبستانی مسئولان و كارشناسان قرآن بايد به اين نكته توجه داشته باشند كه هر روشی تنها برای مدت زمان كوتاهی میتواند موثر باشد و پس از مدتی نياز به بازنگری در آن روش هست. وی ادامه داد: در گذشته ابزاری كه برای آموزش قرآن به كار گرفته میشد كاملاً ابتدايی و متناسب با شرايط آن زمان بود اما در حال حاضر با پيشرفت علم و تكنولوژی بايد برای آموزش آموزههای قرآنی و مفاهيم دينی روشی متناسب با فناوری روز را جايگزين كنيم تا محيط جذابی برای دانشآموزان در مدارس مهيا شود. از ديگر مخاطبان ايكنا برای گفتوگو در اين موضوع حجتالاسلام والمسلمين«علی ذوعلم» مشاور وزير و مدير كل دفتر برنامهريزی و تاليف كتابهای درسی در دورهی عمومی و نظری آموزش و پرورش بود. وی معتقد است: ايجاد فضاهای غير درسی برای دانشآموزان در آموزش قرآن از جمله روشهايی است كه میتواند دانشآموزان را به اين دورس جذب كند، زيرا دو ساعت كلاس در هفته زمان كافی و مناسبی برای آموزش اين مفاهيم نيست. تربيت و رشد شخصيتی و اخلاقی دانشآموزان از ديگر اهداف نظام آموزشی است، زيرا بيشترين اوقات مفيد هر دانشآموزی در محيط مدرسه و در كنار همسالان خود سپری میشود از اين رو نظام آموزشی اين فرصت را دارد تا با ايجاد محيطی قرآنی در مدرسه در رشد شخصيت قرآنی دانشآموزان تاثيرگذار باشد. ايكنا با همين هدف مصاحبهايی با «مهدی نويدادهم» معاون وزير و رييس سازمان پژوهش و برنامهريزی آموزشی در وزارت آموزش و پرورش انجام داد. تربيت قرآنی دانشآموزان از روخوانی و روانخوانی آيات مهمتر است وی با مهم دانستن تربيت قرآنی دانشآموزان نسبت به آموزش روخوانی و روانخوانی آيات گفت: نظام آموزشی همواره بايد سعی كند تا فرهنگ قرآنی را به دانشآموزان آموزش دهد و يقيناً اين تربيت فراتر از حفظ، يادگيری و روخوانی قرآن باشد. ادهم افزود: تربيت قرآنی فرايندی است كه در آن شخصيت دانشآموزان با قرآن مأنوس میشود به گونهای كه در هر تصميم فردی و اجتماعی، ملاك تصميمگيرهای وی آموزههای قرآنی میشود تا ارزش كارش را با قرآن بسنجند. موفقيت هر دستگاهی نيازمند عوامل متعددی است كه بايد مورد توجه مسئولان آن دستگاه نيز باشد در نظام آموزشی گذشته از نقش معلم، بهرهمندی از شيوههای نوين و غيره نياز است كه تا محتوای كتابهای درسی قرآن و دينی نيز مورد توجه قرار گيرد بدين گونه كه مطالب كتابهای درسی قرآن نبايد حجيم باشد كه دانشآموزان نتواند به خوبی مفهومات درسی قرآن را درك كند و يا اينكه از بار محتوای پايينی برخوردار باشد تا دانشآموزان از فراگيری مطالب لازمه بیبهره سازد. «علی عباسپورتهرانی» رييس كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شورای اسلامی دربارهی اين موضع توضيح داد: نظام آموزشی به محتوای مفاهيم قرآنی به اندازهی كافی توجه نكرده است، همچنين در انتخاب معلم قرآن نيز معيارهای لازم در نظر گرفته نشده و تنها بر اساس كتاب درسی به دانشآموزان مطالبی ارايه میكند. ماندگاری محتوای درسی نكته مهم در آموزش قرآن در مدارس است نمايندهی مردم تهران افزود: از اهداف كلان آموزش و پرورش ماندگاری هميشگی مطالب آموزشی برای دانشآموزان است اما در حال حاضر به دليل نبود توجه كافی به محتوا و مفاهيم كتاب درسی آموزشها تنها در همان سال تحصيلی ماندگار است و پس از مدت كوتاهی از ياد و خاطر دانشآموزان پاك میشود كه اين موضوع نيازمند توجه بيش از بيش مسئولان است. فضای موجود در مدارس و اهميتبخشی به دروس در جذب دانشآموزان در مدارس از تاثيرگذاری بالايی برخوردار است اين مبحث موضوعی است كه حجتالاسلاموالمسلين «عباسعلی رستمی ثانی» عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس شورای اسلامی به آن اشاره كرد و گفت: نگاه ما به آموزش معارف و قرآن حاشيهای است و بايد با ايجاد فضاسازی اين مهم را باور كنيم كه آموزش قرآن در نظام آموزشی محور است و با يك برنامهی مدون و فضاسازی مناسب موجب شويم تا دانشآموزان به محوری بودن اين دروس دست يابند. درس قرآنی را از حاشيه به متن بياوريد وی تصريح كرد: برای رسيدن به مرحله باور اين دروس بايد خانواده، مدرسه، مديران و معلمان در جامعه بتوانند قرآن و معارف آن را در زندگی جای دهند و به اعتقاد من در اين شرايط بسياری از مشكلات موجود در اجتماع نيز برطرف خواهد شد. در پايان اين بررسی به مقايسه برگزاری كلاسهای قرآنی در ايران با كشورهای اسلامی ديگر پرداختيم تا ببنيم كه آيا اين كشورها در ارايه آموزش قران موفق بودهاند يا نه؟ مخاطب ايكنا برای پاسخ با اين پرسش «آيتالله ايزديان» مديركل مدارس خارج از كشور در وزارت آموزش و پرورش بود. الگوگيری در آموزش قرآن راه صحيحی نيست وی با موفق بودن نظام آموزشی ايران در مقابل ساير كشورها گفت: چگونگی آموزش قرآن در مدارس موضوعی چندوجهی است بنابراين نمیتوان در آموزش اين درس از قاعدهی كلی استفاده كرد و به دليل تفاوت فرهنگی حتی نمیتوان از شيوههای تدريس ديگر كشورها الگوبرداری كرد و اين كار ما را به نتيجه نخواهد رساند. ايزديان در پايان افزود: برخی از كشورها زبان اصلی آنها عربی است از اين رو شيوههای آموزش اين دورس نيز با كشور ما كه زبان اصلی آن فارسی است بسيار متفاوت است پس يقيناً شيوه ارايه هر آموزشی تنها برای يك كشور میتواند موفقيتآميز باشد.
اگر مسئولان آموزشی میخواهند در چند سال آينده به تعميق و گسترش فرهنگ و آموزش قرآن در آموزش و پرورش دست يابند لازم است تا با ارتقای نيروی انسانی و دانش و توانايی آموزگاران و دبيران قرآن در برخورداری از سواد قرآنی و مهارت تدريس قرآن و شيوههای ارزشيابی اقدامات مفيدی انجام دهند. همچنين نظارت بر اجرا و پشتيبانی از آموزش قرآن، فراهم آوردن وسايل و لوازم ضروری آموزش و زمينهسازی برای مشاركت نهادها و مراكز قرآنی از ديگر اقداماتی است كه میتوان برای تعميق فرهنگ قرآنی در مدارس انجام داد. به هر صورت با اقداماتی كه بسياری از مسئولان آموزشی از آن نام بردهاند بايد صبر كرد و انتظار كشيد تا در آيندهی نزديك محصولات اين تحولات را ارزشيابی كنيم. |
امام خمینی ره: «تربیت باید قرآنی باشد؛ بچه های ما باید تربیت قرآنی بشوند.»