«فرهنگ آموزش عمومی قرآن کریم»

گروه فعاليت‌های قرآنی: يكی از كارشناسان قرآن دفتر تأليف كتب درسی وزارت آموزش و پرورش براين عقيده است كه بزرگ‌ترين خطری كه برنامه درسی ملی را تهديد می‌كند «استحاله» است به اين معنا كه هنوز سيستم و نظام آموزشی كشور در زمينه اشاعه برنامه‌های درسی و پرورشی و اجرای كامل آن و نظارت و پشتيبانی از آن به درك روشنی نرسيده است.

رضا نباتی، كارشناس ارشد تعليم و تربيت اسلامی و كارشناس قرآن دفتر برنامه‌ريزی و تأليف كتب درسی وزارت آموزش و پرورش، با ارسال يادداشتی به خبرگزاری قرآنی ايران(ايكنا) می‌نويسد: مسئوليت همسوسازی برنامه درسی ملی، برعهده سازمان پژوهش و برنامه‌ريزی آموزشی است. در اين سند «فطرت‌گرايی توحيدی» رويكرد جديد برنامه‌های درسی در تدوين كتاب‌های اول دبستان است كه جايگزين ساير رويكرهای قبلی می‌شود.

منظور از رويكرد، چتری است كه بر سر مبانی، اهداف، اصول، روش‌های تدريس، محتوای كتاب درسی و ارزش‌يابی يك برنامه درسی حاكم است كه البته در برنامه درسی ملی مانند يك نخ تسبيح عمل می‌كند و حوزه‌های يادگيری، مولفه‌های تربيتی و اجزا و عناصر برنامه‌های درسی را به هم اتصال می‌دهد به گونه‌ای كه در ذهن دانش‌آموز به عنوان ظرف واحد يادگيری شاهد انسجام يادگيری باشيم.

هدف اصلی برنامه درسی اين است كه بتواند مجموعه مواد آموزشی دوره‌های تحصيلی را با يكديگر مرتبط كند. در طرح همسوسازی به مراحل علمی توليد يك كتاب درسی از قبيل «نياز‌سنجی فرد و جامعه و نيز توليد راهنمای برنامه درسی برای پايه‌های مختلف تحصيلی» توجه شده است. تدوين سند ملی برنامه درسی از سال 84 آغاز شده و آخرين نگاشت آن سال 89 بوده است. در تدوين اين سند به ديدگاه‌های مقام معظم رهبری درباره «تحول بنيادين» در آموزش و پرورش توجه شده است.

يكی از دلايل ضروری تحول در نظام تعليم و تربيت اين است كه برنامه‌های درسی آموزش و پرورش كشور از دنيای غرب گرفته شده و در نتيجه مبتنی بر نيازهای كنونی كشور توليد نشده است. «برنامه درسی ملی» كوشيده است مبانی ملی و دينی برنامه درسی شناسايی و استخراج كند و آن را متناسب با نيازها و اولويت‌ها در هر يك از برنامه‌های درسی اعمال كند.

يكی از ويژگی‌های مهم در اين سند آن است كه تغييرات نظام آموزشی همواره از دوره متوسطه شروع و در همانجا نيز متوقف می‌شد، اما در اين برنامه بهترين دوره برای اين تغيير، دوره ابتدايی و بهترين پايه، سال اول دبستان شناخته شده است.

در حال حاضر مرحله اول برنامه درسی ملی اجرا می‌شود و آن ‹‹طرح همسوسازی با برنامه درسی ملی›› است. در اين مرحله برنامه‌های درسی فعلی با برنامه درسی ملی متناسب و همسو می‌شود. در پايه اول ابتدايی دارای 6 عنوان درسی هستيم كه چهار كتاب «قرآن، رياضی، علوم و فارسی» و نيز 2 ماده درسی شامل «هنر و تربيت‌بدنی» را در بر می‌گيرد.

برنامه درسی ملی به دنبال آن است افرادی مؤمن، عالم، متفكر و متخلق به اخلاق الهی تربيت كند. به عنوان مثال در برنامه درسی علوم تجربی، ‹‹خلقت گرايی›› به جای ‹‹طبيعت گرايی›› رويكرد و محور برنامه ريزی درسی و آموزشی قرار گرفته است. به عنوان مثال در آموزش فصل «سنگ‌ها» به دانش‌آموزان، سنگ به عنوان يك مظهر «خلقت الهی» معرفی شده است كه دارای «خالق» است و همچنين به نقش آن در محيط زيست اشاره شده و وظيفه ما انسان‌ها درباره آن‌ها گوشزد شده است.

برنامه درسی رياضی اول دبستان پس از 30 حدود سال تغيير كرده است و درس علوم تجربی هم نسبت به گذشته تغييراتی دارد؛ در درس فارسی قبلاً دو كتاب با نام «بخوانيم» و «بنويسيم» آموزش داده می‌شد كه در حال حاضر كتاب فارسی بخوانيم به «آموزش فارسی» و بنويسيم به «كتاب كار فارسی» تبديل شده است.

مسئول كميته همسوسازی تغييرات دروس پايه اول دبستان با برنامه درسی ملی اضافه كرد: كتاب «قرآن» اول دبستان نيز حدود 30 تا 40 درصد تغيير يافته و موضوعاتی مانند «پيام‌های قرآنی» كه در گذشته در اين كتاب وجود نداشته، هم‌اكنون گنجانده شده است.

درباره آموزش مدرسان و معلمان 80 ساعت دوره آموزشی توجيهی پيش‌بينی شده است كه برای اجرای آن ها هزار و500 نفر از 712 منطقه آموزش و پرورش دو نفر از معلمان پايه اول كه دارای شرايطی مانند مدرك تحصيلی بالا و مرتبط و نيز تجربه كافی بوده‌اند، انتخاب و به تهران فراخوان شده‌اند و از 25 تا 31 تيرماه در اين دوره‌ها شركت‌ كرده‌اند كه شامل 31 هزار و 72 نفر ساعت آموزش می‌شود؛ اين مدرسان نيز در دو مرحله و دو گروه ساماندهی شده‌ و آموزش ديدند. براين اساس، گروه اول در درس‌های «رياضی و علوم تجربی» 48 ساعت آموزش و گروه دوم در درس‌های «قرآن كريم، فارسی، تربيت بدنی و هنر» 32 ساعت آموزش را پشت سر گذاشته‌اند و هشت ساعت مشترك از آموزش‌های اين دو گروه نيز مربوط به اصول و مبانی برنامه درسی ملی بوده است كه شامل «كليات برنامه» و هشت فصل از محتوای برنامه از جمله «فرآيند‌های يادگيری و ياددهی، محيط يادگيری و نقش معلم در فرآيند آموزش» بوده است.

مسئوليت آموزش حدود 60 هزار نفر از آموزگاران پايه اول دبستان و مديران مدارس ابتدايی سراسر كشور در شهريورماه برعهده ايشان است. اين آموزگاران 72 ساعت آموزش را به صورت «36 ساعت آموزش حضوری و 36 ساعت آموزش غيرحضوری» پشت سر می‌گذارند. اميدواريم تا شروع سال تحصيلی هيچ معلم اول دبستان نداشته باشيم كه اين آموزش‌ها را پشت سر نگذاشته باشد.

در ارتباط با تحول بنيادين در آموزش و پرورش و اجرای برنامه درسی ملی سه ساعت به مبانی و روش آموزش قرآن پايه اول ابتدايی و 14 ساعت به برنامه درسی رياضی و شش ساعت به برنامه درسی علوم تجربی و سه ساعت به برنامه درسی فارسی و سه ساعت به برنامه درسی هنر و سه ساعت به برنامه درسی تربيت بدنی اختصاص يافته است. در 36 ساعت آموزش «حضوری» نيز 10 ساعت از آموزش‌ها قبل از كلاس و از طريق ارائه جزوه به معلمان و 26 ساعت ديگر به صورت بسته آموزشی شامل «جزوات آموزشی تخصصی، راهنمای معلم و فيلم‌های آموزشی تهيه شده» ارائه می‌شود.

در زمينه درس آموزش قرآن پايه اول علاوه بر جديدالتاليف بودن كتاب درس دانش‌آموز، سه حلقه dvd آموزشی به مدت هشت ساعت برای معلمان برای بخش غيرحضوری در نظر گرفته شده است. كه اميدواريم تمهيدات لازم به گونه‌ای باشد كه آموزگاران محترم پايه اول ابتدايی، مديران مدارس آن‌ها را حتماً ببينند. البته بسيار مناسب است اگر اين فيلم‌ها به اعلان قبلی از رسانه ملی و شبكه آموزش نيز پخش شود.

بزرگ‌ترين خطری كه طرح و برنامه‌های آموزش و پرورشی از جمله برنامه درسی ملی را به شدت تهديد می‌كند ‹‹استحاله›› است. به اين معنا كه هنوز سيستم و نظام آموزشی كشور در زمينه اشاعه برنامه‌های درسی و آموزشی و پرورشی و اجرای كامل آن و نظارت و حمايت و پشتيبانی از آن به درك روشنی نرسيده است و به دلايل متعدد، موضوع اصلی آموزش و پرورش كه همان ارتقای صلاحيت های علمی و حرفه‌ای معلمان است، همواره مورد كمترين توجه قرار می‌گيرد. به طوری كه در طول سال‌های قبل هر چه پيش رفته‌ايم نظارت بر حسن اجرای برنامه‌ها كم رنگ تر شده است.

به عنوان مثال معلم راهنمای شهری يك دهه قبل حذف شد و معلم راهنمای روستايی در دو سال گذشته و مديران مدارس نيز به تعداد سال‌های مديريتشان از كتاب و برنامه و تغييرات به دور بوده و در اصل مسئول اجرای فعاليت‌هايی غير از موضوعات درسی و آموزشی بوده‌اند و سيستم آموزش نيروی انسانی هم در اغلب موارد هرگز اجازه ورود ايشان را به ساحت‌های علمی و آموزشی نداده است. اميد است با توجه به اين كه اصل اين سند ملی هنوز به تصويب شورای عالی آموزش و پرورش نرسيده است و همچنين عدم اجرای مراحل آزمايشی برنامه درسی ملی و تصويب اجرای آن از سوی شورای عالی، در حوزه عمل، مسئولان استان ها و مناطق كه مجريان اصلی برنامه هستند، به اين مهم توجه بيشتری كنند تا طرح همسوسازی برنامه درسی ملی به اهداف قصد شده نايل شود.