راز بـقـای قـرآن

راز بقا و جاودانگي قرآن در گرو حفظ و صيانت از متن آيات شريفه و الفاظ بليغ آن است.

با سپاس فراوان از دو خبر گزاری محترم شبستان و ایکنا, که درباره ارائه « قرآن فارسی » ( ترجمه بدون متن آيات ) اقدام به برگزاری نشست بحث و گفت و گو و نيز  اطلاع رسانی مطالب ارائه شده نمودند؛ در همین زمینه, علاوه بر آن چه در متن خبرهای مربوط به جلسه نقد ( مناظره ) آمده بود, از باب تکميل بحث و شفاف سازی مطلب, نکاتی به شرح زير تقديم می شود :

1- ترويج اين نوع نگاه در حوزه نشر قرآن کريم و به طور مشخص ارائه کتابی که با عنوان « قرآن فارسی » تاليف و ارائه شده است, در واقع اقباسی است از نمونه کارهای مشابه که در زبان های ديگر درباره قرآن صورت گرفته است. مثلاً در زبان انگليسی و یا روسی, قرآن به زبان مورد نظر چاپ شده, ولی متن آيات قرآن کريم نيامده است. اين کار ظاهراً و در ابتدا کار جالبی به نظر می رسد اما بايد همه جوانب يک کار فرهنگی و هنری, مد نظر قرآن گير و از نگاه تک بعدی پرهيز شود.

2- نشر معارف قرآن کريم در کشورهای غير مسلمان به اين روش, مقدمه خوبی است برای جلب توجه و آشنا کردن مردم آن ديار با آموزه ها و معارف قرآن کريم؛ اما در کشورهای اسلامی و مخصوصا در ايران که آموزش متن آيات شريف قرآن کريم حتب بدون توجه به فهم آيات همواره از اهميت خاصی برخوردار بوده است, يک کار نادرست و حتی ضد فرهنگی به شمار می رود و قطعاً تبعات و آسيب های فراوانی را در پی خواهد داشت از اين رو  پرداختن به اين نوع کارها در داخل کشور کار صحيحی به نظر نمی رسد.

3- در همين جا بايد خاطر نشان کرد که چاپ ترجمه قرآن بدون متن آيان چند سالی است که در کشور به شکل های مختلفی انجام می گيرد و به صورت آشکار در جاهايي مثل نمايشگاه بین المللی قرآن کريم و يا به صورت مخفيانه بين اهالی قرآن, آن هم به شيوه های مختلف توزيع می شود. 

سه شيوه متداول آن به شرح زير است :

1- ارائه ترجمه قرآن بدون متن عربی ( مورد اخير )

2- ارائه مصحف شريف و ترجمه ی آن در دو جلد  ( در اين مورد مجوز وزارت ارشاد در مصحف آمده اما در جلد مربوط به ترجمه درج نگرديده است. )

3- ارائه ترجمه قرآن همراه با متن آيات که به صورت بسيار ريز در گوشه ای صفحه حاوی ترجمه, برای خالی نبودن از عريضه و نيز اخذ مجوزهای لازم آمده است.

هر سه روش در واقع يک هدف را نشانه رفته است و آن متن زدايي از کتاب خداست.

4-  طبق فرمايش قرآن کريم و آه 20 سوره مزمل « فَاقرَئوا ما تَيَسَّرَ مِنَ القُرآنِ » و نيز روايت ائمه معصومين عليهم السلام, ثواب خواندن قرآن کريم به خواندن متن آيات شريف قرآن کريم اطلاق شده است و نه خواندن ترجمه آيات.

5- اطلاق واژه « قرآن » ويژه کتاب خدا و کلام حضرت حق است و نه ترجمه ی آن که کار بشری به شمار می رود. از اين رو طبق استفتائات برخی از مراجع معظم تقليد, اطلاق واژه « قرآن » به ترجمه قرآن جايز نمی باشد.

بر همين اساس حتی در فعالين های فرهنگی برون مرزی نيز از نام گذاری « قرآن » روی ترجمه های صرف, خوداری شود. 

6- توجه به عربی بودن آيات شريفه قرآن کريم حداقل در هفت مورد از آيات شريفه مورد تاکيد قرار گرفته است : ( شوری / 7 ؛ نحل / 103 ؛ شعرا / 193 تا 195 ؛ یوسف / 2 ؛  روم / 28 ؛ فصلت / 3 ؛ احقاف / 12 و با بررسی هر يک از اين آيات, پی به تاثير گذار بودن زبان عربی در حفظ قرآن از هر اعوجاج و انحراف, زمينه سازی برای تعقل و تفکر در آيات الهی, موجب کسب مراتب تقوا می بريم. 

7- تحدّی گری و مبارزه طلبی قرآن يکی از دلايل حقه قرآن است که از مخالفان خود خواسته است که اگر قرآن را دوروغ می پندارند و پيامبر اکرم صل الله علیه وآله را تکذيب می کنند, نمونه ای مانند قرآن بياورند و اگر نمی توانند 10 سوره و باز اگر نمی توانند حد اقل يک سوره مانند قرآن بياورند.

سخن مهم در اين جاست که اگر از کتاب خدا – قرآن – متن زدايي شود و به ترجمه اکتفا گردد, ديگر راز بقای معجزه جاودانه قرآن از بين خواهد رفت. رازی که باعث شده است تا نه کسی بتواند به قرآن چيزی اضافه کند و نه از آن بکاهد؛ نه تغییر دهد و نه حتی می تواند سوره یا سطری مثل آن بیاورد، و این تحدّی قرآن است با انسان در همه دوران ها، تا بداند و یقین کند که این کلام خداست و از جنس کلام مخلوق نیست.

اگر تاريخ اديان را مورد بازبينی قرار دهيم می بينيم که تحریف کتب آسمانی پیشین هم رازی جز این نکته ندارد؛ زيرا وقتی کلمات مخلوق برای بیان پیام خالق وضع می شوند, چون کلمات مخلوق اند، قابل تغییرند و می توان با کلمات و جملات و ترکیبات جدیدی آن را بیان نمود. و این نکته همان است که قرآن با تحدّی خود، آن را برای ما معلوم می کند.

اگر هر بار، حتی به قدر تفاوت کلمات مترادف، که همگی یک معنا را به نحو کلی می رسانند، ولی هر کدام تفاوت هایی با یک دیگر دارند که همین تفاوت ها باعث انتخاب این کلمات در مورد خاص می شوند تغییر کند، این باعث انحراف از آن معنای دقیق کلام و پیام الهی خواهد شد. حتی اگر در ابتدا به نحو بسیار ظریف باشد، اما در نهایت به تبدیل و تحریف کلی پیام می انجامد.

همین مسئله باعث شد  تا کتب الهی پیشین تحریف شدند و تفسیر شخصی افراد به آن ها اضافه گردد؛ برای مثال در تورات و انجیل جز چند جمله که بیش تر آن ها در سفر « پیدایش» است، مابقی جز تفسیر و کلام منحرف شده اشخاص نیست . دلیل آن این است که نمی توان دو چاپ از کتب عهد جدید و عهد قدیم را پیدا کرد که همانند یک دیگر بوده، هیچ تفاوتی با هم نداشته باشند. ولی این افتخار جاودانه قرآن مسلمانان است که میان قدیمی ترین نسخه خطی قرآن در دست بشر با آخرین چاپ آن پس از 1400 سال، هیچ تفاوتی در کلمات و جملات وجود ندارد.

8- ترويج اين نوع فکر که « قرآن را بدون متن عربی بخوانيد » پس از مدتی مثل همه کتاب ها که از زبان عربی یا هر زبان دیگر ترجمه می شوند, هیچ فارسی زبانی لزومی برای مراجعه به متن زبان اصلی آن اثر نمی بیند و ديگر کسی به متن اصلی و کلام جاوید و معجزه قرآن مراجعه نمی کند.

9- خوش بينانه ترين وضعيت آن است که مروجين اين نوع تفکر, خواسته يا ناخواسته باعث می شود تا مسلمانان همواره در سطح بمانند و از تعمق و تدبر و نامل در بطن آيات قرآن محروئم بمانند.

10- با طرح موضوع ارائه متن فارسی ( ترجمه منهای متن آيات ) مبحث مهم « مبیّنات قرآن » که همانا فهم و تفسیر قرآن به وسیله اهل بیت علیهم السّلام است و مهم ترین وظیفه و فلسفه وجودی ائمه معصومين است و نيز یکی از مهم ترین مباحث جميع علمای مذهب تشیع در طول تاریخ اسلام است از بین می رود.

از آن جا که قرآن کريم از هر اعوجاج و کژی و انحراف مصون است بنابراين تنها کسانی می توانند برای تبیین قرآن اقدام کنند که در شأن و مرتبه کتاب الهی یعنی دارای مقام عصمت باشند و این صفت تنها در انحصار ائمه معصوم عليهم السلام بوده و هست؛ و اين مسئله از حدود اختیار ساير انسان ها خارج است. پرداختن به اين کار يعنی ترويج « ترجمه قرآن بدون متن عربی » رفته رفته اين مقام شامخ و انحصاری اهل بیت علیهم السلام را زایل می گرداند و مردم را از فهم باطن قرآن محروم می کند و  باعث می شود تا هر کس, فهم خود از ترجمه قرآن را حجت خويش قرار دهد و رفته رفته  لزوم تفحّص از رأی اهل بیت علیهم السلام برای فهم قرآن نیز از بین می رود. و فهم از کلام خدا، که پایه همه معارف از اصول و فروع است، منحرف می گردد و شیعه به سرنوشت انحرافات و تفرقه امّت اسلام، که از اهل بیت علیهم السلام مهجور مانده اند، دچار می گردد؛ چنان که امروز مباحث وهابیّت در حجیّت فهم ظواهر قرآن بدون نیاز به فحص از اهل بیت علیهم السلام در همه جا، حتی در ایران، در بین مردم در حال رشد و رواج است و رجوع به ترجمه صرف, بروز و ظهور این مسأله را قوّت می بخشد.

11- « قرآن کتابی است ترجمه ناپذير » اين يک اصل ثابت زبان شناسی است که اصولاً ترجمه در همه زبان ها نمی تواند معنای دقیق متن اصلی را عینا منتقل کند و این دلیل محدوديت زبان ها و عدم دقت همه ترجمه هاست؛ با پرداختن به ترجمه قرآن و جای گزینی آن به جای متن اصلی عربی، فقط کافی است در هر بار ترجمه مجدّد، طبق ذوق و سلیقه مترجم، یک کلمه مترادف جایگزین شود. در نتیجه، پس از مدتی، اثری از پیام خدا نخواهد ماند و قرآن نیز چون تورات و انجیل، در هر دوره ای کتاب دیگری خواهد بود غیر از آنچه در دوره قبل بوده است.

12- بررسی پيشينه تاريخی اين موضوع بيان گر اين مساله است که مسلمان از سدر اسلام همواره در حفظ جايگاه و احترام و نيز متن قرآن از هرگونه تحريفی همواره آماده هر نوع جان فشانی بوده اند. نمونه آن در زمان خليفه سوم می بينيم که مسلمان در مقابل کم کردن يک « وَ » از يکی از آيات قرآن بر خليفه شوريدند.

امروز نيز مسلمان با حساسيت تمام اين گونه مسائل را رصد می کنند. بر متوليان امر لازم است که طبق وظايف سازمانی خود در مراقبت از موضوع مورد بحث از هر گونه تلاشی مضايغه نکنند. به عنوان نمونه و ارائه يک تجربه تاريخی می توان به کشور افغانستان اشاره کرد که در سال 1385 ش دو نفر را به جرم چاپ و نشر ترجمه قرآن بدون متن عربی, به 20 سال حبس محکوم شدند.